1. Khi người bệnh cần di chuyển, câu hỏi không chỉ là “đi bằng xe gì?”
Một người vừa xuất viện cần về nhà. Quãng đường chỉ vài kilomet nên gia đình dự định gọi taxi.
Nhưng khi chuẩn bị rời bệnh viện, một vấn đề khác xuất hiện: người bệnh còn yếu, không tự đứng được, khó chuyển từ giường sang ghế và không thể duy trì tư thế ngồi lâu.
Lúc này, khoảng cách không còn là yếu tố duy nhất cần quan tâm.
Điều gia đình thực sự cần xác định là: người bệnh có thể di chuyển bằng một phương tiện chở khách thông thường hay cần một phương án vận chuyển phù hợp hơn với tình trạng hiện tại?
Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng khi nói đến taxi và xe cấp cứu.
2. Taxi và xe cấp cứu được thiết kế cho những nhu cầu khác nhau
Taxi trước hết là phương tiện vận chuyển hành khách. Không gian ghế ngồi, cách lên xuống xe và quá trình di chuyển được thiết kế chủ yếu cho người có khả năng ngồi trên ghế và lên xuống phương tiện theo cách thông thường.
Xe ô tô cứu thương lại là phương tiện chuyên dùng trong lĩnh vực y tế. Bộ Y tế có quy định riêng về tiêu chuẩn và việc sử dụng xe ô tô cứu thương, bao gồm những yêu cầu đối với phương tiện và trang thiết bị.
Vì vậy, không nên hiểu đơn giản rằng sự khác nhau chỉ nằm ở đèn, còi, màu sơn hay chữ “AMBULANCE” bên ngoài xe.
Sự khác biệt quan trọng hơn nằm ở mục đích sử dụng và nhu cầu của người được vận chuyển.
3. Không phải người bệnh nào cũng cần đi xe cấp cứu
Có bệnh không đồng nghĩa với việc bắt buộc phải sử dụng xe cấp cứu.
Một người đang trong tình trạng ổn định, tỉnh táo, có thể ngồi phù hợp trong suốt hành trình, tự lên xuống xe hoặc chỉ cần người thân hỗ trợ ở mức thông thường có thể cân nhắc phương tiện đi lại thông thường tùy từng trường hợp.
Điều này đặc biệt quan trọng để tránh tạo tâm lý rằng cứ đi khám, tái khám hoặc vừa xuất viện là nhất thiết phải gọi xe cấp cứu.
Bộ Y tế từng hướng dẫn rằng đối với trường hợp người bệnh ra viện, xin về mà không cần trợ giúp y tế, người bệnh và gia đình có quyền lựa chọn dịch vụ vận chuyển.
Do đó, câu hỏi phù hợp không phải là “xe cấp cứu có tốt hơn taxi không?”, mà là:
“Tình trạng hiện tại của người bệnh phù hợp với phương tiện nào?”
4. Sự khác biệt đôi khi xuất hiện trước cả khi xe bắt đầu chạy
Khi lựa chọn phương tiện, nhiều gia đình chỉ tính quãng đường từ nhà đến bệnh viện hoặc từ bệnh viện về nhà.
Nhưng với người hạn chế vận động, hành trình thực tế có thể bắt đầu từ chiếc giường.
Người bệnh có thể phải:
- chuyển từ giường sang xe lăn hoặc cáng;
- đi qua hành lang, cầu thang hoặc thang máy;
- lên phương tiện;
- thay đổi tư thế;
- duy trì tư thế phù hợp trong thời gian di chuyển;
- xuống xe và tiếp tục di chuyển vào nơi đến.
Vì vậy, một chuyến đi chỉ vài kilomet vẫn có thể trở nên khó khăn nếu người bệnh không thể tự đứng, không thể ngồi ổn định hoặc gia đình không đủ khả năng hỗ trợ việc lên xuống phương tiện.
Ngược lại, một người bệnh ổn định và vẫn có khả năng vận động phù hợp có thể không cần phương tiện chuyên dụng chỉ vì quãng đường xa hơn.
Khoảng cách quan trọng, nhưng khả năng di chuyển của người bệnh cũng quan trọng không kém.
5. Tư thế ngồi hay nằm là một yếu tố cần được cân nhắc
Taxi được thiết kế chủ yếu để hành khách ngồi trên ghế.
Trong thực tế, có những người bệnh vẫn tỉnh táo và không ở tình trạng cấp cứu nhưng lại khó duy trì tư thế ngồi trong suốt hành trình. Một số người có thể cần nằm hoặc cần hỗ trợ nhiều hơn khi thay đổi tư thế và lên xuống phương tiện.
Điều này có thể gặp ở người lớn tuổi, người hạn chế vận động hoặc một số trường hợp sau điều trị.
Khi đó, gia đình không nên chỉ cố tìm cách “đưa người bệnh vào được taxi”.
Cần nhìn toàn bộ hành trình và đặt câu hỏi:
Người bệnh cần được hỗ trợ như thế nào từ lúc rời giường cho đến khi đến nơi?
Câu hỏi này thực tế hơn nhiều so với việc chỉ so sánh giá hoặc thời gian gọi xe.
6. Xe cấp cứu không chỉ xuất hiện trong tình huống khẩn cấp
Khi nghe đến “xe cấp cứu”, nhiều người thường nghĩ ngay đến tai nạn hoặc một tình trạng nguy kịch.
Tuy nhiên, nhu cầu vận chuyển người bệnh có thể xuất hiện trong nhiều hoàn cảnh khác nhau.
Một người có thể cần phương án vận chuyển phù hợp khi đi khám hoặc tái khám, xuất viện về nhà, chuyển giữa các cơ sở y tế, di chuyển đường dài hoặc khi khả năng vận động khiến việc sử dụng phương tiện thông thường trở nên khó khăn.
Điều đó cũng có nghĩa rằng sử dụng xe vận chuyển người bệnh không đồng nghĩa với việc người đó đang trong tình trạng cấp cứu.
Trên website chính thức, Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc cũng công bố các nhu cầu hỗ trợ vận chuyển người bệnh như chuyển viện và đưa người bệnh về nhà.
7. Khi nào taxi có thể không còn phù hợp?
Không nên đánh giá taxi là phương tiện “không an toàn” cho người bệnh nói chung. Vấn đề là có những tình trạng mà cách di chuyển bằng ghế ngồi thông thường không đáp ứng được nhu cầu thực tế.
Gia đình nên cân nhắc phương án vận chuyển khác khi người bệnh:
- không thể tự lên hoặc xuống xe;
- khó duy trì tư thế ngồi;
- cần nằm trong quá trình di chuyển;
- hạn chế vận động đáng kể;
- cần nhiều sự hỗ trợ khi thay đổi tư thế hoặc di chuyển từ giường ra phương tiện.
Một tình huống khá thực tế là gia đình đã gọi taxi đến cửa nhưng sau đó mới phát hiện người bệnh không thể ngồi vào xe.
Khi đó, vấn đề không phải taxi tốt hay xấu. Đơn giản là phương tiện được lựa chọn không phù hợp với nhu cầu của người bệnh ở thời điểm đó.
8. Khi nào vấn đề không còn là “taxi hay xe cấp cứu?”
Có một ranh giới rất quan trọng cần phân biệt.
Nếu người bệnh đột ngột xuất hiện khó thở, đau hoặc tức ngực, giảm ý thức, ngất, co giật, yếu liệt đột ngột hoặc tình trạng xấu đi nhanh, gia đình không nên tiếp tục mất thời gian cân nhắc phương tiện nào thuận tiện hơn.
Trong những tình huống như vậy, ưu tiên là tìm kiếm hỗ trợ cấp cứu/y tế phù hợp với tình trạng của người bệnh.
Đặc biệt, không nên cố đưa một người đang giảm ý thức hoặc có biểu hiện nghiêm trọng lên phương tiện thông thường chỉ vì xe đang có sẵn.
Việc đánh giá mức độ nghiêm trọng và hướng xử trí cụ thể cần dựa trên nhân viên y tế, thay vì tự suy đoán từ một vài biểu hiện bên ngoài.
9. Trước khi lựa chọn phương tiện, gia đình nên xem xét những gì?
Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi “gọi loại xe nào?”, gia đình có thể bắt đầu từ chính người bệnh.
Một số thông tin nên được xác định trước gồm:
Khả năng vận động: Người bệnh có tự đứng và đi được không? Có cần người hỗ trợ?
Tư thế: Người bệnh có thể ngồi trong suốt hành trình hay cần nằm?
Lên xuống phương tiện: Người bệnh có thể tự bước vào xe không?
Điểm đón: Có cầu thang, thang máy hoặc lối đi hẹp gây khó khăn khi di chuyển không?
Điểm đến: Là nhà riêng, bệnh viện, phòng khám hay một cơ sở y tế khác?
Quãng đường: Hành trình dự kiến kéo dài bao lâu?
Hướng dẫn đã có: Người bệnh có hướng dẫn nào từ nhân viên y tế liên quan đến việc di chuyển hay không?
Những thông tin này giúp việc lựa chọn phương án vận chuyển dựa trên nhu cầu thực tế thay vì chỉ dựa vào sự thuận tiện.
10. Đừng đợi đến khi taxi tới mới phát hiện người bệnh không thể lên xe
Đây là một trong những tình huống có thể tránh được nếu gia đình chuẩn bị trước.
Ví dụ, người bệnh vừa xuất viện vẫn tỉnh táo nhưng rất yếu. Gia đình nghĩ rằng chỉ cần hai người dìu xuống taxi. Tuy nhiên, khi bắt đầu di chuyển mới nhận ra người bệnh không thể đứng vững hoặc không thể duy trì tư thế ngồi.
Việc thay đổi phương án lúc này có thể khiến gia đình bị động và người bệnh phải trải qua nhiều lần thay đổi tư thế không cần thiết.
Vì vậy, với người lớn tuổi, người nằm lâu ngày, người hạn chế vận động hoặc người vừa trải qua quá trình điều trị, gia đình nên đánh giá khả năng di chuyển trước khi phương tiện đến.
Nếu chưa chắc phương tiện thông thường có phù hợp hay không, việc trao đổi trước với đơn vị vận chuyển người bệnh sẽ giúp cung cấp thêm thông tin để bố trí phương án phù hợp với nhu cầu thực tế.
11. Khi cần phương án vận chuyển phù hợp hơn cho người bệnh
Trong nhiều trường hợp, nhu cầu của gia đình không đơn thuần là “cần một chiếc xe”.
Gia đình có thể đang cần đưa một người không tự đi lại được từ nhà đến bệnh viện; đưa người thân vừa xuất viện trở về nhà; đưa người bệnh đi tái khám; chuyển đến cơ sở y tế khác; hoặc thực hiện một hành trình dài khi người bệnh gặp khó khăn với phương tiện thông thường.
Đây là lúc dịch vụ vận chuyển người bệnh trở thành một phương án cần được cân nhắc.
Trung tâm tiếp nhận thông tin và hỗ trợ bố trí phương án vận chuyển người bệnh phù hợp với tình trạng và nhu cầu thực tế.
Khi liên hệ, gia đình nên cung cấp rõ tình trạng hiện tại, khả năng vận động, người bệnh có thể ngồi hay cần nằm, địa điểm đón – trả và những khó khăn tại nơi đón như cầu thang, thang máy hoặc lối tiếp cận.
12. Xe cấp cứu khác taxi ở điểm nào? Khác ở nhu cầu mà phương tiện được thiết kế để đáp ứng
Taxi và xe cấp cứu không phải hai lựa chọn để so sánh xem phương tiện nào “tốt hơn”.
Chúng phục vụ những nhu cầu khác nhau.
Nếu người bệnh ổn định, có thể ngồi và lên xuống phương tiện theo cách thông thường, taxi hoặc phương tiện cá nhân có thể phù hợp trong nhiều trường hợp.
Nhưng khi người bệnh khó tự di chuyển, không thể duy trì tư thế ngồi, cần nằm hoặc cần nhiều hỗ trợ trong quá trình vận chuyển, gia đình nên cân nhắc một phương án phù hợp hơn với tình trạng thực tế.
Vì vậy, trước khi quyết định, đừng chỉ hỏi:
“Taxi hay xe cấp cứu?”
Hãy hỏi:
“Người bệnh cần được hỗ trợ như thế nào trong suốt hành trình?”
Đó mới là điểm xuất phát phù hợp để lựa chọn phương tiện.
Lưu ý: Nội dung bài viết cung cấp thông tin chung, không dùng để tự đánh giá mức độ cấp cứu và không thay thế việc thăm khám, đánh giá hoặc hướng dẫn của nhân viên y tế.
TRUNG TÂM CẤP CỨU TOÀN QUỐC
Hotline: 0704 115 115 | 0995 114 115
Y tế sự kiện: 082 8899 115 | 085 2288 115
Website:
Địa chỉ: 03 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, Phường Bình Đông, TP. Hồ Chí Minh
Zalo: https://zalo.me/3105407123098382136
Email: 115toanquoc@gmail.com
Facebook: https://web.facebook.com/trungtamcapcuutoanquoc
Khu vực hoạt động: Toàn quốc
