Thiếu máu không phải lúc nào do thiếu sắt? Dấu hiệu cần biết

13/08/2026 10:27 AM 46 Lượt xem

THIẾU MÁU KHÔNG PHẢI LÚC NÀO CŨNG DO THIẾU SẮT: DẤU HIỆU, NGUYÊN NHÂN VÀ KHI NÀO CẦN ĐI KHÁM

“Tôi chỉ hơi mệt thôi” – nhưng nếu tình trạng này kéo dài thì sao?

Một ngày làm việc nhiều, ngủ không đủ giấc hay ăn uống thất thường đều có thể khiến cơ thể mệt mỏi. Vì vậy, khi thường xuyên cảm thấy thiếu năng lượng, chóng mặt hoặc dễ hụt hơi, nhiều người thường cho rằng mình chỉ đang quá sức.

Nhưng những biểu hiện này cũng có thể xuất hiện ở người bị thiếu máu.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thiếu máu xảy ra khi số lượng hồng cầu hoặc nồng độ hemoglobin thấp hơn mức bình thường. Hemoglobin có vai trò vận chuyển oxy đến các cơ quan và mô, vì vậy khi khả năng vận chuyển oxy bị ảnh hưởng, người bệnh có thể xuất hiện mệt mỏi, yếu, chóng mặt hoặc khó thở, đặc biệt khi gắng sức.

Điều đáng chú ý là không phải cứ thiếu máu là cơ thể đang thiếu sắt.

Đây cũng là lý do việc tự mua viên sắt khi cảm thấy mệt chưa chắc đã giải quyết được vấn đề.

Thiếu máu và thiếu sắt: Hai khái niệm không hoàn toàn giống nhau

Thiếu sắt là nguyên nhân dinh dưỡng phổ biến dẫn đến thiếu máu. Tuy nhiên, WHO cho biết thiếu máu có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm thiếu folate, vitamin B12, mất máu, nhiễm trùng, viêm, bệnh mạn tính, các vấn đề phụ khoa – sản khoa và một số rối loạn hồng cầu di truyền.

Có thể hiểu đơn giản:

Thiếu sắt → có thể dẫn đến thiếu máu.
Nhưng thiếu máu → không đồng nghĩa với việc chắc chắn thiếu sắt.

Chẳng hạn, người có kinh nguyệt nhiều có thể mất máu kéo dài và tăng nguy cơ thiếu sắt. Phụ nữ mang thai cũng là nhóm có nguy cơ thiếu máu cao hơn do nhu cầu về sắt và các chất dinh dưỡng tăng lên. Ngoài ra, một số bệnh lý mạn tính hoặc tình trạng viêm cũng có thể liên quan đến thiếu máu.

Vì vậy, khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, điều cần tìm không chỉ là “có thiếu máu hay không?” mà còn là “nguyên nhân nằm ở đâu?”

Những dấu hiệu thiếu máu dễ bị bỏ qua trong sinh hoạt hằng ngày

Thiếu máu có thể biểu hiện khá mơ hồ, đặc biệt ở giai đoạn nhẹ. Một số người chỉ nhận thấy mình nhanh mệt hơn trước hoặc giảm khả năng vận động mà không nghĩ đó có thể liên quan đến sức khỏe.

Các biểu hiện thường gặp gồm:

Mệt mỏi, thiếu năng lượng
Chóng mặt hoặc cảm giác choáng váng
Đau đầu
Yếu hoặc giảm khả năng gắng sức
Khó thở, đặc biệt khi vận động
Tim đập nhanh
Tay chân lạnh

WHO liệt kê mệt mỏi, chóng mặt, đau đầu, tay chân lạnh và khó thở khi gắng sức trong nhóm biểu hiện thường gặp của thiếu máu. Khi thiếu máu nặng hơn, người bệnh có thể xuất hiện thở nhanh, nhịp tim tăng và chóng mặt khi đứng lên.

Tuy nhiên, những triệu chứng trên không đặc hiệu cho riêng thiếu máu. Một người mệt mỏi hoặc chóng mặt không có nghĩa chắc chắn đang bị thiếu máu.

Đó là lý do không nên chỉ dựa vào triệu chứng để tự chẩn đoán.

Dấu hiệu thiếu máu, nguyên nhân và cách điều trị

Vì sao không nên tự uống sắt khi chưa biết nguyên nhân?

Khi nghĩ mình bị thiếu máu, nhiều người có xu hướng tìm đến các sản phẩm bổ sung sắt trước tiên.

Điều này xuất phát từ một thông tin đúng nhưng dễ bị hiểu thành một kết luận sai: thiếu sắt là nguyên nhân phổ biến của thiếu máu.

Trên thực tế, điều trị thiếu máu cần phụ thuộc vào nguyên nhân. WHO nhấn mạnh việc phòng ngừa và xử trí thiếu máu cần dựa trên nguyên nhân nền, trong đó có thể liên quan đến dinh dưỡng, nhiễm trùng, bệnh mạn tính, mất máu hoặc các rối loạn về hồng cầu.

Nếu nguyên nhân không phải thiếu sắt, việc chỉ tập trung bổ sung sắt sẽ không giải quyết được vấn đề chính.

Vì vậy, thay vì tự đặt câu hỏi “Uống loại sắt nào?”, người đang có triệu chứng kéo dài nên quan tâm trước đến câu hỏi:

“Tôi có thực sự bị thiếu máu không và nguyên nhân là gì?”

Xét nghiệm thiếu máu được thực hiện như thế nào?

Để xác định thiếu máu, bác sĩ có thể dựa trên triệu chứng, tiền sử sức khỏe và các xét nghiệm phù hợp.

WHO xác định thiếu máu dựa trên nồng độ hemoglobin trong máu, với ngưỡng đánh giá phụ thuộc vào các yếu tố như tuổi, giới và tình trạng sinh lý.

Trong thực tế, xét nghiệm máu thường được sử dụng để đánh giá tình trạng thiếu máu. NHS cho biết công thức máu toàn bộ (Full Blood Count – FBC) có thể được sử dụng để kiểm tra các tình trạng về máu, trong đó có thiếu máu thiếu sắt. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm khác để tìm nguyên nhân.

Ví dụ, khi nghi ngờ thiếu máu liên quan đến vitamin B12 hoặc folate, các xét nghiệm có thể đánh giá hemoglobin, đặc điểm hồng cầu và nồng độ vitamin B12, folate trong máu.

Do đó, không có một loại xét nghiệm duy nhất phù hợp cho tất cả mọi người. Việc lựa chọn xét nghiệm cần dựa trên triệu chứng và đánh giá của nhân viên y tế.

Xét nghiệm thiếu máu thiếu sắt: Quy trình, ý nghĩa và khi nào cần thực hiện? - Trung tâm Tiêm chủng Long Châu

Ai có nguy cơ thiếu máu cao hơn?

Thiếu máu có thể gặp ở nhiều nhóm đối tượng, nhưng một số nhóm có nguy cơ cao hơn.

Phụ nữ trong độ tuổi có kinh nguyệt

Mất máu kinh nguyệt nhiều và kéo dài có thể làm tăng nguy cơ thiếu máu, đặc biệt khi lượng sắt mất đi không được bù đắp đầy đủ. WHO cũng xác định phụ nữ và trẻ em gái đang có kinh nguyệt là một trong những nhóm dễ bị thiếu máu.

Phụ nữ mang thai và sau sinh

Trong thai kỳ, nhu cầu dinh dưỡng thay đổi và thể tích máu cũng tăng lên. WHO xếp phụ nữ mang thai và sau sinh vào nhóm có nguy cơ thiếu máu đáng chú ý.

Trẻ nhỏ

Trẻ em, đặc biệt trẻ dưới 5 tuổi, là một trong những nhóm dễ bị thiếu máu. Thiếu máu ở trẻ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển và khả năng học tập nếu tình trạng kéo dài.

Người có bệnh lý mạn tính hoặc tình trạng sức khỏe đặc biệt

Một số bệnh mạn tính, tình trạng viêm, nhiễm trùng hoặc các rối loạn hồng cầu di truyền cũng có thể liên quan đến thiếu máu. Vì vậy, ở những trường hợp này, việc tìm nguyên nhân càng quan trọng thay vì chỉ tập trung vào bổ sung sắt.

Khi nào thiếu máu cần được xử trí y tế khẩn cấp?

Không phải mọi trường hợp thiếu máu đều cần cấp cứu. Tuy nhiên, khi các biểu hiện trở nên nghiêm trọng hoặc xuất hiện đột ngột, người bệnh cần được đánh giá y tế kịp thời.

Một số dấu hiệu đáng lưu ý gồm: Khó thở nhiều, thở nhanh, tim đập nhanh, chóng mặt dữ dội, chóng mặt khi đứng hoặc choáng/ngất.

WHO ghi nhận thiếu máu nặng có thể đi kèm tình trạng thở nhanh, nhịp tim tăng và chóng mặt khi đứng lên.

Tim đập nhanh kèm khó thở là dấu hiệu bệnh gì? | Vinmec

Nếu người bệnh đang yếu nhiều, có biểu hiện bất ổn hoặc cần được vận chuyển khẩn cấp đến cơ sở y tế, gia đình nên cân nhắc sử dụng phương tiện vận chuyển y tế phù hợp thay vì tự đưa người bệnh đi trong tình trạng khó đảm bảo an toàn.

Trong những tình huống cần hỗ trợ cấp cứu và vận chuyển người bệnh, Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc cung cấp dịch vụ xe cấp cứu, hỗ trợ đưa người bệnh đến cơ sở y tế phù hợp.

Hotline cấp cứu khẩn cấp 24/7: 0704 115 115 | 0995 114 115

Chủ động kiểm tra khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường

Thiếu máu không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng những triệu chứng rõ ràng. Cảm giác mệt mỏi, chóng mặt hay hụt hơi đôi khi có thể bị bỏ qua vì người bệnh nghĩ rằng mình chỉ đang thiếu ngủ hoặc làm việc quá sức.

Nhưng nếu các biểu hiện kéo dài, tái diễn hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, việc tìm hiểu nguyên nhân sẽ có ý nghĩa hơn việc tự đoán bệnh.

Một chế độ ăn đa dạng, cung cấp đầy đủ sắt, folate, vitamin B12 và các chất dinh dưỡng cần thiết có thể góp phần phòng ngừa một số dạng thiếu máu. WHO cũng khuyến nghị trao đổi với nhân viên y tế khi có triệu chứng và chỉ sử dụng thực phẩm bổ sung khi được khuyến nghị phù hợp.

Đừng chỉ hỏi “thiếu máu nên uống gì?” - hãy tìm hiểu vì sao cơ thể bị thiếu máu.

Khi nguyên nhân được xác định, người bệnh mới có thể được hướng dẫn cách xử trí phù hợp với tình trạng của mình.