Ngạt khói là gì?
Ngạt khói là tình trạng xảy ra khi một người hít phải khói và các sản phẩm sinh ra trong quá trình cháy. Thành phần của khói phụ thuộc vào loại vật liệu bị đốt cháy, nhiệt độ và điều kiện thông khí của khu vực xảy ra cháy.
Người bị ngạt khói có thể chỉ xuất hiện các triệu chứng nhẹ như cay mắt, ho, đau rát họng hoặc khàn tiếng. Tuy nhiên, nếu tiếp xúc với lượng khói lớn, đặc biệt trong phòng kín, tình trạng có thể nghiêm trọng hơn và ảnh hưởng đến đường hô hấp, quá trình trao đổi oxy hoặc ý thức.
Mức độ ảnh hưởng không giống nhau ở mỗi người. Thời gian tiếp xúc, lượng khói hít phải, khoảng cách với nguồn cháy và tình trạng sức khỏe ban đầu đều có thể ảnh hưởng đến diễn biến của người bệnh.
Vì sao hít phải khói có thể nguy hiểm?
Trong một vụ cháy, lửa không phải là nguy cơ duy nhất. Khói có thể chứa các hạt bụi, chất kích thích và nhiều loại khí sinh ra từ quá trình cháy.
Khi đi vào đường hô hấp, các chất này có thể gây kích ứng niêm mạc, làm người bệnh ho, đau rát họng, khàn tiếng hoặc khó thở. Trong những trường hợp nghiêm trọng, đường thở có thể bị tổn thương và tình trạng hô hấp diễn biến xấu.
Bên cạnh tổn thương trực tiếp tại đường hô hấp, một số khí độc trong khói còn có thể ảnh hưởng đến khả năng vận chuyển hoặc sử dụng oxy của cơ thể. Đây là lý do người mắc kẹt trong đám cháy, đặc biệt tại các khu vực kín và nhiều khói, có nguy cơ gặp tình trạng ngộ độc khí.
Một điểm cần lưu ý là biểu hiện ban đầu không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ mức độ tổn thương. Người bệnh có thể cảm thấy đỡ hơn sau khi ra khỏi khu vực cháy nhưng vẫn cần được theo dõi nếu đã tiếp xúc với lượng khói đáng kể.
Ngạt khói và ngộ độc khí CO có giống nhau không?
Ngạt khói và ngộ độc khí CO thường xuất hiện cùng nhau trong các vụ cháy nhưng không hoàn toàn giống nhau.
Ngạt khói là cách gọi rộng để chỉ tình trạng bị ảnh hưởng sau khi hít phải khói và các sản phẩm của quá trình cháy. Trong khi đó, carbon monoxide, thường gọi là CO, là một loại khí độc có thể sinh ra khi các vật liệu chứa carbon cháy không hoàn toàn.
CO không có màu và không có mùi đặc trưng để con người có thể dễ dàng nhận biết. Khi hít phải, khí này có thể làm giảm khả năng vận chuyển oxy trong máu, khiến các cơ quan quan trọng như não và tim bị ảnh hưởng.
Người bị phơi nhiễm CO có thể xuất hiện đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, yếu người, lú lẫn hoặc mất ý thức. Trong trường hợp nặng, ngộ độc CO có thể đe dọa tính mạng.
Do đó, người từng mắc kẹt trong không gian kín có nhiều khói không nên chủ quan chỉ vì không nhìn thấy tổn thương rõ ràng bên ngoài cơ thể.
Dấu hiệu nhận biết người bị ngạt khói
Triệu chứng ngạt khói có thể xuất hiện ở nhiều mức độ khác nhau. Một số biểu hiện thường gặp gồm cay mắt, chảy nước mắt, ho, đau rát họng, khàn tiếng, đau đầu hoặc cảm giác khó chịu ở ngực.
Khi đường hô hấp bị ảnh hưởng nhiều hơn, người bệnh có thể xuất hiện khó thở, thở nhanh, thở khò khè hoặc ho kéo dài. Một số người có thể cảm thấy chóng mặt, buồn nôn hoặc mệt mỏi bất thường.
Các dấu hiệu cần đặc biệt chú ý gồm:
• Khó thở hoặc khó thở tăng dần.
• Khàn tiếng rõ rệt hoặc thay đổi giọng nói sau khi hít khói.
• Ho nhiều, dai dẳng hoặc có đờm bất thường.
• Đau ngực hoặc cảm giác tức ngực.
• Đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, yếu người.
• Lơ mơ, mất phương hướng hoặc phản ứng chậm.
• Tím tái, ngất hoặc co giật.
• Không thở bình thường hoặc mất ý thức.
Khi xuất hiện những dấu hiệu nghiêm trọng, người bệnh cần được hỗ trợ y tế càng sớm càng tốt.
Cách sơ cứu người bị ngạt khói
Trước hết, cần đảm bảo an toàn cho người cứu. Không nên đi vào khu vực đang cháy hoặc có lượng khói dày đặc nếu không có trang bị và điều kiện an toàn phù hợp. Trong nhiều tình huống, việc tự ý quay lại cứu người có thể khiến số nạn nhân tăng lên.
Nếu có thể thực hiện an toàn, đưa người bệnh ra khỏi khu vực có khói đến nơi thông thoáng. Sau đó đánh giá tình trạng ý thức và hô hấp.
Nếu người bệnh còn tỉnh và tự thở được, cho người bệnh nghỉ ở nơi thông thoáng, hạn chế vận động và tiếp tục quan sát các dấu hiệu bất thường.
Nếu người bệnh bất tỉnh nhưng vẫn còn thở, cần đặt người bệnh ở tư thế phù hợp để duy trì đường thở và theo dõi liên tục.
Nếu người bệnh không thở bình thường, cần gọi hỗ trợ cấp cứu và tiến hành hồi sức tim phổi nếu người hỗ trợ đã được đào tạo hoặc biết cách thực hiện.
Không nên cho người bệnh ăn uống khi đang khó thở, nôn ói, lơ mơ hoặc mất ý thức vì có thể xảy ra tình trạng sặc.
Trong quá trình sơ cứu, điều quan trọng là nhanh chóng loại bỏ người bệnh khỏi nguồn phơi nhiễm và tìm kiếm hỗ trợ y tế khi có dấu hiệu nguy hiểm.
Những sai lầm thường gặp khi xử trí ngạt khói
Một trong những sai lầm nguy hiểm nhất là cố gắng tiếp cận khu vực có nhiều khói mà không đảm bảo an toàn. Người cứu có thể bị ngạt khói hoặc ngộ độc khí trong quá trình tìm kiếm nạn nhân.
Một số người cũng chủ quan khi thấy người bệnh vẫn tỉnh táo, nói chuyện được và không có vết bỏng rõ ràng. Tuy nhiên, tổn thương đường hô hấp hoặc ngộ độc khí không nhất thiết phải đi kèm với bỏng ngoài da.
Việc tự ý cho người bệnh sử dụng thuốc, nước uống hoặc các sản phẩm hỗ trợ cũng không phải lúc nào phù hợp. Nếu người bệnh đang khó thở, nôn ói hoặc rối loạn ý thức, việc cho ăn uống có thể làm tăng nguy cơ sặc.
Gia đình cũng không nên cố gắng đưa người bệnh đang khó thở, lơ mơ hoặc bất tỉnh đến bệnh viện bằng xe máy hoặc ô tô cá nhân nếu có thể tiếp cận phương tiện hỗ trợ y tế. Người bệnh có thể diễn biến xấu trên đường đi và cần được hỗ trợ phù hợp.
Những ai có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn?
Không phải tất cả người hít phải khói đều có mức độ ảnh hưởng giống nhau. Một số nhóm có thể dễ gặp biến chứng hơn và cần được theo dõi thận trọng.
Trẻ nhỏ có đường thở nhỏ và chưa thể mô tả chính xác triệu chứng, vì vậy người lớn cần quan sát kỹ sau khi trẻ tiếp xúc với khói.
Người cao tuổi hoặc người có bệnh lý tim mạch, bệnh hô hấp cũng có thể chịu ảnh hưởng nặng hơn khi chức năng tim phổi vốn đã bị hạn chế.
Người từng mắc kẹt trong không gian kín, tiếp xúc với lượng khói lớn hoặc ở gần nguồn cháy trong thời gian dài cũng thuộc nhóm cần được đánh giá y tế cẩn thận.
Ngoài ra, người bị bất tỉnh, rối loạn ý thức hoặc có dấu hiệu khó thở sau khi được đưa ra khỏi đám cháy cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp.
Khi nào người bị ngạt khói cần cấp cứu?
Người bệnh cần được hỗ trợ cấp cứu khi xuất hiện khó thở, thở khò khè, đau ngực, tím tái hoặc tình trạng hô hấp xấu đi.
Các biểu hiện như lơ mơ, mất ý thức, co giật, ngất hoặc không thở bình thường là những dấu hiệu đặc biệt nguy hiểm. Trong trường hợp này, gia đình không nên chờ đợi xem tình trạng có tự cải thiện hay không.
Người có biểu hiện nghi ngờ đột quỵ, đau ngực dữ dội hoặc bất thường về ý thức sau khi tiếp xúc với khói cũng cần được đánh giá y tế khẩn cấp vì các triệu chứng có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân nguy hiểm.
Nếu người bệnh không thể tự đi lại hoặc không đủ tỉnh táo để di chuyển an toàn, gia đình nên liên hệ dịch vụ cấp cứu để được hỗ trợ vận chuyển phù hợp.
Đã ra khỏi đám cháy và thấy khỏe có cần đi khám không?
Không phải tất cả trường hợp tiếp xúc với khói đều bắt buộc phải nhập viện. Tuy nhiên, quyết định có cần thăm khám hay không phụ thuộc vào mức độ tiếp xúc và triệu chứng của người bệnh.
Nếu một người chỉ tiếp xúc với lượng khói rất ít, nhanh chóng ra khỏi khu vực nguy hiểm và hoàn toàn không xuất hiện triệu chứng bất thường, có thể tiếp tục theo dõi sức khỏe.
Ngược lại, người từng mắc kẹt trong phòng kín, tiếp xúc với nhiều khói hoặc xuất hiện ho kéo dài, khàn tiếng, đau ngực, khó thở, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn hay thay đổi ý thức nên được đánh giá y tế.
Đặc biệt, việc cảm thấy khỏe hơn sau khi ra ngoài không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc nguy cơ đã hoàn toàn kết thúc. Một số vấn đề liên quan đến đường hô hấp có thể diễn biến theo thời gian.
Nếu triệu chứng xuất hiện trở lại hoặc trở nên nghiêm trọng hơn sau khi đã rời khỏi đám cháy, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế.
Làm gì để hạn chế nguy cơ ngạt khói khi xảy ra cháy?
Khi xảy ra cháy, việc đầu tiên là nhanh chóng rời khỏi khu vực nguy hiểm theo lối thoát an toàn. Không cố quay lại lấy tài sản hoặc tìm kiếm đồ đạc nếu việc đó khiến bản thân tiếp tục tiếp xúc với khói và lửa.
Khi có nhiều khói, nên di chuyển thấp người và tìm đường thoát theo hướng dẫn của lực lượng chức năng. Không sử dụng thang máy trong các tình huống cháy tại tòa nhà khi hệ thống thoát nạn yêu cầu sử dụng cầu thang bộ.
Gia đình nên chủ động tìm hiểu vị trí lối thoát hiểm, chuẩn bị thiết bị phòng cháy chữa cháy cần thiết và hướng dẫn các thành viên trong gia đình, đặc biệt là trẻ em, cách xử trí khi xảy ra sự cố.
Tại nơi làm việc, trường học, cơ sở kinh doanh hoặc khu vực tập trung đông người, việc xây dựng phương án thoát nạn và tổ chức diễn tập định kỳ cũng giúp mọi người phản ứng chủ động hơn khi xảy ra cháy.
Câu hỏi thường gặp
Ngạt khói có nguy hiểm không?
Có. Ngạt khói có thể gây kích ứng và tổn thương đường hô hấp, thiếu oxy hoặc ngộ độc các loại khí sinh ra trong quá trình cháy. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào loại khói, lượng khói hít phải, thời gian tiếp xúc và tình trạng sức khỏe của người bệnh.
Người bị ngạt khói nhưng vẫn tỉnh có cần đi khám không?
Nếu người bệnh từng mắc kẹt trong không gian kín, tiếp xúc với nhiều khói hoặc xuất hiện ho kéo dài, khàn tiếng, khó thở, đau ngực, chóng mặt, đau đầu hay buồn nôn, nên được nhân viên y tế đánh giá dù vẫn tỉnh táo.
Bị ngạt khói nên làm gì đầu tiên?
Cần đảm bảo an toàn cho người cứu, sau đó đưa người bệnh ra khỏi khu vực có khói đến nơi thông thoáng nếu có thể thực hiện an toàn. Tiếp tục kiểm tra ý thức và hô hấp, đồng thời gọi hỗ trợ y tế nếu người bệnh có dấu hiệu bất thường.
Ngạt khói có phải lúc nào cũng do thiếu oxy không?
Không. Người hít khói có thể gặp nhiều vấn đề khác nhau như kích ứng và tổn thương đường hô hấp hoặc phơi nhiễm các khí độc sinh ra từ đám cháy. Vì vậy, không nên xem “ngạt khói” chỉ đơn giản là thiếu oxy.
Ngộ độc khí CO có biểu hiện gì?
Các biểu hiện có thể gồm đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, yếu người, lú lẫn, thay đổi ý thức hoặc ngất. CO không có màu và không có mùi đặc trưng để con người dễ dàng nhận biết, vì vậy người từng mắc kẹt trong không gian kín có nhiều khói cần đặc biệt thận trọng.
Có nên cho người bị ngạt khói uống nước không?
Không nên tùy tiện cho uống nước nếu người bệnh đang khó thở, nôn ói, lơ mơ hoặc rối loạn ý thức vì có nguy cơ sặc. Trong những trường hợp này cần ưu tiên đảm bảo an toàn đường thở và tìm kiếm hỗ trợ y tế.
Người bị ngạt khói có thể tự đi xe máy đến bệnh viện không?
Không nên nếu người bệnh đang khó thở, chóng mặt, yếu, lơ mơ hoặc có các dấu hiệu bất thường. Việc tự di chuyển có thể không an toàn và người bệnh có thể diễn biến xấu trên đường.
Khi nào cần gọi xe cấp cứu sau khi hít phải khói?
Cần nhanh chóng tìm kiếm hỗ trợ cấp cứu khi người bệnh khó thở, đau ngực, tím tái, rối loạn ý thức, co giật, ngất hoặc không thở bình thường. Những dấu hiệu này có thể cho thấy tình trạng nghiêm trọng cần được xử trí sớm.
Kết luận
Ngạt khói là một tình trạng cần được quan tâm nghiêm túc sau các vụ cháy, đặc biệt khi người bệnh từng mắc kẹt trong không gian kín hoặc tiếp xúc với lượng khói lớn. Khói có thể gây tổn thương đường hô hấp và chứa các loại khí độc ảnh hưởng đến quá trình cung cấp oxy cho cơ thể.
Khi phát hiện người bị ngạt khói, cần ưu tiên đảm bảo an toàn, đưa người bệnh ra khỏi khu vực nguy hiểm nếu có thể thực hiện an toàn, theo dõi ý thức và hô hấp. Nếu xuất hiện khó thở, đau ngực, tím tái, lơ mơ, co giật, ngất hoặc bất kỳ dấu hiệu nghiêm trọng nào, cần nhanh chóng tìm kiếm hỗ trợ y tế.
Đối với người từng tiếp xúc với lượng khói lớn nhưng chưa có biểu hiện rõ ràng, việc tiếp tục theo dõi sức khỏe cũng rất quan trọng. Không nên chủ quan chỉ vì người bệnh cảm thấy khỏe hơn sau khi ra khỏi khu vực cháy.
Khi người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế hoặc không thể tự di chuyển an toàn, Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc cung cấp dịch vụ xe cấp cứu 24/7, hỗ trợ cấp cứu và vận chuyển người bệnh phù hợp với tình trạng thực tế.
TRUNG TÂM CẤP CỨU TOÀN QUỐC
Hotline: 0704 115 115 | 0995 114 115
Y tế sự kiện: 082 8899 115 | 085 2288 115
Website:
Địa chỉ: 03 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, Phường Bình Đông, TP. Hồ Chí Minh
Zalo: https://zalo.me/3105407123098382136
Email: 115toanquoc@gmail.com
Facebook: https://web.facebook.com/trungtamcapcuutoanquoc
Khu vực hoạt động: Toàn quốc
