Ngất là gì?
Ngất là tình trạng một người mất ý thức trong thời gian ngắn và thường tự hồi phục sau đó. Tình trạng này xảy ra khi lượng máu lên não tạm thời không đủ, khiến người bệnh mất ý thức và có thể ngã xuống.
Trước khi ngất, người bệnh đôi khi có thể nhận biết một số dấu hiệu báo trước như chóng mặt, choáng váng, cảm giác nóng bừng, buồn nôn, đổ mồ hôi, yếu người, nhìn mờ hoặc cảm giác mọi thứ xung quanh đang tối lại. Tuy nhiên, cũng có trường hợp người bệnh mất ý thức rất đột ngột mà không có nhiều dấu hiệu cảnh báo.
Ngất có thể xảy ra ở nhiều độ tuổi và trong nhiều hoàn cảnh. Một người có thể ngất sau khi đứng lâu, đứng dậy quá nhanh, ở nơi nóng bức, mất nước, căng thẳng, đau đớn hoặc xúc động mạnh. Một số trường hợp liên quan đến hạ huyết áp hoặc phản xạ thần kinh.
Tuy nhiên, không nên mặc định rằng mọi trường hợp ngất đều không nguy hiểm. Ngất cũng có thể liên quan đến rối loạn nhịp tim, bệnh tim mạch hoặc một số vấn đề sức khỏe khác. Đặc biệt, nếu ngất xảy ra trong khi đang vận động, khi đang nằm, đi kèm đau ngực, khó thở, hồi hộp hoặc không hồi phục bình thường sau khi tỉnh, người bệnh cần được đánh giá y tế.
Vì vậy, khi gặp một người bị ngất, mục tiêu của sơ cứu không phải chỉ là làm cho người bệnh tỉnh lại càng nhanh càng tốt. Điều quan trọng hơn là đảm bảo an toàn, kiểm tra tình trạng hô hấp và nhận biết sớm những dấu hiệu cần cấp cứu.
Dấu hiệu nhận biết người sắp ngất hoặc đang bị ngất
Nhận biết sớm các dấu hiệu có thể giúp người bệnh tránh bị ngã và hạn chế chấn thương. Không phải ai cũng có đầy đủ các biểu hiện giống nhau, nhưng một số dấu hiệu thường gặp trước khi ngất gồm:
- Cảm giác choáng váng hoặc lâng lâng.
- Cảm giác yếu hoặc mất sức đột ngột.
- Nhìn mờ, hoa mắt hoặc thị lực thay đổi.
- Buồn nôn.
- Đổ mồ hôi.
- Cảm giác nóng bừng.
- Da có thể trở nên nhợt nhạt.
- Khó đứng vững hoặc mất thăng bằng.
- Cảm giác sắp mất ý thức.
Nếu người bệnh còn tỉnh nhưng nói rằng họ đang cảm thấy choáng hoặc sắp ngất, hãy khuyên họ ngồi hoặc nằm xuống ngay tại nơi an toàn. Không nên để người bệnh cố đi đến một vị trí khác vì có thể ngã bất cứ lúc nào.
Khi người bệnh đã ngất, họ thường không đáp ứng khi gọi hoặc lay nhẹ. Cần kiểm tra xem người bệnh có thở bình thường hay không và quan sát xem có chấn thương do ngã hay không.
Đây là bước rất quan trọng vì không nên chỉ dựa vào việc người bệnh “bất tỉnh” để kết luận đó là một cơn ngất thông thường. Một người mất ý thức có thể đang gặp tình trạng nghiêm trọng hơn và cần được cấp cứu.
Nếu người bệnh không đáp ứng và không thở bình thường, cần gọi cấp cứu ngay và bắt đầu hồi sức tim phổi (CPR) nếu người sơ cứu biết cách thực hiện.
Nếu người bệnh không đáp ứng nhưng vẫn thở bình thường, cần tiếp tục theo dõi hô hấp và đặt họ ở tư thế an toàn phù hợp. Nếu nghi ngờ chấn thương đầu, cổ hoặc cột sống do ngã, không nên tự ý di chuyển người bệnh nếu không có nguy cơ nguy hiểm tại hiện trường.
Ngất cách sơ cứu đúng cách
Khi gặp người bị ngất, hãy cố gắng giữ bình tĩnh và thực hiện theo trình tự. Việc xử trí đúng ngay từ đầu giúp giảm nguy cơ người bệnh bị thêm chấn thương và giúp phát hiện sớm tình huống cần cấp cứu.
Bước 1: Đảm bảo an toàn cho người bệnh
Nếu người bệnh vừa ngã xuống, trước tiên cần quan sát khu vực xung quanh. Di chuyển các vật có thể gây nguy hiểm nếu cần thiết, nhưng không nên tùy tiện kéo hoặc nâng người bệnh.
Nếu người bệnh bị ngã ở khu vực giao thông, gần máy móc hoặc tại nơi có nguy cơ tiếp tục xảy ra tai nạn, cần ưu tiên đảm bảo an toàn cho cả người bệnh và người sơ cứu.
Bước 2: Kiểm tra phản ứng
Gọi người bệnh và hỏi xem họ có nghe thấy hay không. Có thể chạm nhẹ vào vai để kiểm tra phản ứng.
Nếu người bệnh đáp ứng, tiếp tục quan sát tình trạng và hỗ trợ họ nằm hoặc ngồi ở tư thế an toàn.
Nếu người bệnh không đáp ứng, cần chuyển sang kiểm tra hô hấp.
Bước 3: Kiểm tra hô hấp
Quan sát lồng ngực và kiểm tra xem người bệnh có thở bình thường hay không.
Nếu người bệnh không thở hoặc không thở bình thường, đây không còn là tình huống nên chờ người bệnh tự tỉnh. Cần gọi cấp cứu ngay và thực hiện CPR theo khả năng được đào tạo.
Nếu người bệnh vẫn thở bình thường nhưng chưa tỉnh, cần tiếp tục theo dõi và đảm bảo đường thở được duy trì. Nếu không có nghi ngờ chấn thương khiến việc xoay người nguy hiểm, có thể đặt người bệnh vào tư thế hồi phục để giảm nguy cơ tắc nghẽn đường thở.
Bước 4: Nếu người bệnh còn thở và bắt đầu hồi phục
Khi người bệnh tỉnh lại, không nên lập tức cho đứng dậy. Hãy để họ nằm nghỉ và quan sát xem còn chóng mặt, yếu, khó thở, đau ngực hoặc biểu hiện bất thường nào khác hay không.
Trong trường hợp ngất thông thường và không có dấu hiệu chấn thương hoặc tình trạng nghiêm trọng, có thể nâng chân nhẹ khi người bệnh đang nằm.
Khi người bệnh cảm thấy ổn hơn, hãy để họ thay đổi tư thế từ từ: từ nằm sang ngồi, sau đó mới đứng lên nếu không còn chóng mặt.
Bước 5: Theo dõi sau khi người bệnh tỉnh
Việc người bệnh tỉnh lại không có nghĩa là đã có thể bỏ qua hoàn toàn sự việc.
Hãy hỏi xem họ có nhớ chuyện gì xảy ra trước khi ngất không, có bị đau ở đâu không và hiện tại còn triệu chứng gì không. Nếu người bệnh bị ngã, cần kiểm tra xem có dấu hiệu chấn thương hay không.
Nếu đây là lần đầu ngất, tình trạng ngất lặp lại hoặc nguyên nhân không rõ, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân.
Những việc không nên làm khi sơ cứu người bị ngất
Khi có người bất tỉnh, những người xung quanh thường phản ứng theo thói quen. Một số cách làm phổ biến như tạt nước vào mặt, cho uống nước hoặc cố kéo người bệnh đứng dậy không phải là cách xử trí phù hợp.
Không tạt nước hoặc vỗ mạnh vào mặt người bệnh
Tạt nước không giải quyết được nguyên nhân khiến người bệnh mất ý thức. Quan trọng hơn, việc tập trung vào cách “làm tỉnh” người bệnh có thể khiến người xung quanh bỏ qua bước kiểm tra hô hấp.
Không cho người bệnh uống nước khi chưa tỉnh táo hoàn toàn
Người đang bất tỉnh hoặc chưa kiểm soát tốt khả năng nuốt có nguy cơ bị sặc. Vì vậy, không nên cố đổ nước hoặc đưa bất kỳ đồ ăn, thức uống nào vào miệng người bệnh khi họ chưa tỉnh táo hoàn toàn.
Không tự ý cho uống thuốc
Ngất có nhiều nguyên nhân khác nhau. Không nên tự ý cho người bệnh sử dụng thuốc chỉ dựa trên suy đoán về nguyên nhân.
Không cố dựng người bệnh đứng dậy ngay sau khi tỉnh
Sau một cơn ngất, người bệnh có thể vẫn còn yếu hoặc chóng mặt. Việc đứng dậy quá nhanh có thể khiến họ tiếp tục choáng và ngã.
Không để quá nhiều người vây quanh
Một đám đông tập trung sát người bệnh vừa gây khó quan sát vừa khiến không gian trở nên bí. Hãy giữ khu vực xung quanh thông thoáng để người bệnh dễ thở và nhân viên y tế có thể tiếp cận khi cần.
Không tự ý di chuyển người bị chấn thương
Nếu người bệnh ngất sau một cú ngã hoặc tai nạn, đặc biệt khi nghi ngờ chấn thương vùng đầu, cổ hoặc cột sống, không nên tùy tiện kéo, bế hoặc xoay người bệnh.
Khi nào người bị ngất cần cấp cứu?
Một cơn ngất có thể tự hồi phục, nhưng có những tình huống cần được xem là dấu hiệu cảnh báo.
Người bệnh không tỉnh lại
Nếu người bệnh không thể đánh thức hoặc không hồi phục ý thức như bình thường, cần gọi cấp cứu. Không nên tiếp tục chờ đợi với hy vọng người bệnh sẽ tự tỉnh.
Người bệnh không thở hoặc thở bất thường
Đây là tình huống cấp cứu. Cần gọi cấp cứu ngay và tiến hành CPR nếu có khả năng thực hiện.
Ngất kèm đau ngực hoặc khó thở
Đau ngực, khó thở hoặc cảm giác tim đập bất thường đi kèm ngất có thể là dấu hiệu của vấn đề nghiêm trọng và cần được đánh giá khẩn cấp.
Ngất kèm co giật
Co giật hoặc các cử động bất thường trong thời gian mất ý thức cần được đánh giá y tế, đặc biệt nếu người bệnh không hồi phục bình thường sau đó.
Ngất gây chấn thương
Người bệnh có thể bị thương khi ngã, đặc biệt nếu ngã từ độ cao, đập đầu hoặc va vào vật cứng. Nếu có chảy máu, đau dữ dội, biến dạng chi hoặc thay đổi ý thức, cần tìm kiếm hỗ trợ y tế.
Ngất khi đang vận động
Ngất xảy ra trong khi vận động hoặc tập luyện cần được chú ý vì có thể liên quan đến nguyên nhân tim mạch. Người bệnh nên được đánh giá y tế thay vì tự cho rằng đó chỉ là do mệt.
Ngất khi đang nằm
Ngất xảy ra khi người bệnh đang nằm cũng là tình huống cần được chú ý và đánh giá nguyên nhân.
Ngất xảy ra nhiều lần
Nếu người bệnh thường xuyên bị ngất, đặc biệt khi không xác định được nguyên nhân, cần đi khám để tìm nguyên nhân thay vì chỉ xử trí từng cơn tại nhà.
Trong những trường hợp có dấu hiệu đe dọa tính mạng, gia đình không nên mất thời gian tìm cách xử trí bằng các phương pháp dân gian. Cần gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Nếu cảm thấy sắp ngất, cần làm gì?
Không phải mọi trường hợp ngất đều xảy ra hoàn toàn bất ngờ. Một số người có thể nhận thấy cơ thể bắt đầu có những dấu hiệu như chóng mặt, buồn nôn, đổ mồ hôi, nóng bừng, nhìn mờ hoặc yếu người.
Khi nhận thấy những dấu hiệu này, điều quan trọng là không cố tiếp tục đi lại hoặc đứng yên.
Hãy nhanh chóng tìm một vị trí an toàn và nằm xuống. Nếu có thể, nâng chân nhẹ trong khi chờ cảm giác choáng giảm xuống.
Nếu không thể nằm, hãy ngồi xuống ở vị trí an toàn, tránh khu vực cầu thang, đường giao thông hoặc những nơi có thể gây chấn thương nếu mất ý thức.
Sau khi cảm thấy khỏe hơn, không nên đứng lên ngay. Hãy ngồi một lúc và thay đổi tư thế từ từ.
Nếu tình trạng sắp ngất xảy ra nhiều lần, đặc biệt khi không rõ nguyên nhân, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì chỉ cố gắng phòng tránh từng cơn.
Nguyên nhân gây ngất và khi nào nên đi khám?
Ngất có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Một số trường hợp có liên quan đến phản xạ thần kinh hoặc sự thay đổi huyết áp, chẳng hạn đứng lâu, đứng dậy quá nhanh, nóng bức, đau đớn, căng thẳng hoặc mất nước.
Tuy nhiên, cũng có những nguyên nhân cần được chú ý hơn, trong đó có các vấn đề liên quan đến tim mạch.
Vì vậy, hoàn cảnh xảy ra cơn ngất là thông tin rất quan trọng.
Chẳng hạn, một người có thể cảm thấy choáng sau khi đứng lâu trong môi trường nóng và nhanh chóng hồi phục khi nằm xuống. Trong khi đó, một người đột ngột ngất khi đang chạy bộ, kèm đau ngực hoặc hồi hộp, lại cần được đánh giá theo hướng khác.
Sau một cơn ngất, gia đình nên ghi nhớ:
- Người bệnh đang làm gì trước khi ngất?
- Có đứng lâu, vận động hoặc thay đổi tư thế đột ngột không?
- Có cảm giác chóng mặt, buồn nôn hoặc nóng bừng trước khi ngất không?
- Người bệnh mất ý thức trong khoảng bao lâu?
- Có bị ngã hoặc chấn thương không?
- Sau khi tỉnh lại có đau ngực, khó thở, đau đầu, yếu liệt hoặc lú lẫn không?
- Đây có phải lần đầu người bệnh bị ngất không?
Những thông tin này có thể giúp bác sĩ đánh giá nguyên nhân chính xác hơn.
Nếu người bệnh ngất lần đầu, ngất tái diễn, ngất không rõ nguyên nhân hoặc có các triệu chứng bất thường đi kèm, nên được thăm khám y tế.
Đặc biệt, không nên chủ quan ở người có tiền sử bệnh tim hoặc có các yếu tố nguy cơ tim mạch khi xuất hiện tình trạng ngất.
FAQ về ngất và cách sơ cứu
Người bị ngất nên đặt nằm hay ngồi?
Nếu người bệnh vừa ngất, nên đặt họ nằm ở nơi an toàn thay vì cố cho ngồi hoặc đứng ngay. Khi người bệnh tỉnh lại, có thể để họ nghỉ ngơi và thay đổi tư thế từ từ.
Có nên nâng chân người bị ngất không?
Trong trường hợp người bệnh còn thở, không có dấu hiệu chấn thương nghiêm trọng và tình trạng phù hợp, có thể đặt nằm ngửa và nâng chân nhẹ. Nếu nghi ngờ chấn thương hoặc người bệnh có dấu hiệu bất thường, cần ưu tiên đánh giá tình trạng và tìm hỗ trợ y tế.
Người bị ngất có nên uống nước đường không?
Không nên cho người bệnh uống bất cứ thứ gì khi họ chưa tỉnh táo hoàn toàn vì nguy cơ sặc. Sau khi tỉnh, việc ăn uống còn phụ thuộc vào tình trạng và nguyên nhân gây ngất.
Tạt nước vào mặt có giúp người bị ngất tỉnh lại không?
Không nên xem tạt nước là một biện pháp sơ cứu. Khi người bệnh bất tỉnh, điều cần ưu tiên là kiểm tra phản ứng và hô hấp, đồng thời nhận biết các dấu hiệu cần cấp cứu.
Ngất bao lâu thì cần gọi cấp cứu?
Nếu người bệnh không tỉnh lại hoặc không thể đánh thức, không thở bình thường hoặc có các dấu hiệu nguy hiểm như đau ngực, khó thở, co giật, bất thường về ý thức hay chấn thương nghiêm trọng, cần gọi cấp cứu ngay.
Sau khi ngất tỉnh lại có cần đi khám không?
Không phải mọi trường hợp đều cần cấp cứu, nhưng ngất lần đầu, ngất tái diễn, ngất không rõ nguyên nhân hoặc ngất đi kèm triệu chứng bất thường nên được đánh giá y tế.
Ngất có nguy hiểm không?
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân và hoàn cảnh xảy ra. Một số trường hợp có thể không nghiêm trọng, nhưng ngất cũng có thể liên quan đến bệnh lý cần điều trị. Vì vậy, không nên mặc định rằng mọi cơn ngất đều vô hại.
Kết luận
Khi gặp người bị ngất, hãy ưu tiên đảm bảo an toàn, kiểm tra phản ứng, kiểm tra hô hấp và theo dõi người bệnh. Nếu người bệnh còn thở và không có dấu hiệu chấn thương nghiêm trọng, có thể đặt nằm nghỉ, nâng chân nhẹ khi phù hợp và không để họ đứng dậy quá nhanh sau khi tỉnh.
Không nên tạt nước vào mặt, cố cho uống nước khi chưa tỉnh táo hoàn toàn, tự ý cho uống thuốc hoặc kéo người bệnh đứng dậy ngay.
Đặc biệt, nếu người bệnh không tỉnh lại, không thở bình thường, đau ngực, khó thở, co giật, ngất khi vận động, ngất khi đang nằm hoặc bị chấn thương nghiêm trọng, cần gọi cấp cứu để được hỗ trợ kịp thời.
Khi xảy ra tình huống khẩn cấp, Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc hỗ trợ cấp cứu và vận chuyển người bệnh 24/7.
TRUNG TÂM CẤP CỨU TOÀN QUỐC
Hotline: 0704 115 115 | 0995 114 115
Y tế sự kiện: 082 8899 115 | 085 2288 115
Website:
Địa chỉ: 03 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, Phường Bình Đông, TP. Hồ Chí Minh
Zalo: https://zalo.me/3105407123098382136
Email: 115toanquoc@gmail.com
Facebook: https://web.facebook.com/trungtamcapcuutoanquoc
Khu vực hoạt động: Toàn quốc
