Không phải cứ đưa bệnh nhân đi bằng xe cấp cứu là phải có điều dưỡng đi cùng
Khi nhắc đến vận chuyển người bệnh, nhiều người thường hình dung một chiếc xe cấp cứu luôn phải có bác sĩ hoặc điều dưỡng ngồi bên cạnh bệnh nhân.
Thực tế, nhu cầu vận chuyển rất đa dạng.
Có người chỉ cần phương tiện phù hợp để đi tái khám. Có người lớn tuổi không thể tự lên xuống xe. Có bệnh nhân vừa xuất viện cần được đưa về nhà. Cũng có trường hợp chuyển giữa các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và cần sự hỗ trợ chuyên môn trong quá trình vận chuyển.
Vì vậy, không nên áp dụng một công thức rằng “đã là bệnh nhân thì phải có điều dưỡng đi cùng” hoặc ngược lại “chỉ cần có xe là đủ”.
Điều cần xác định trước chuyến đi là: người bệnh cần mức độ hỗ trợ nào trong suốt quá trình di chuyển?
Bộ Y tế cũng phân biệt việc vận chuyển người bệnh cấp cứu và không cấp cứu. Trong hướng dẫn được công bố trên Cổng thông tin Bộ Y tế, khi vận chuyển người bệnh cấp cứu, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cần chuẩn bị phương tiện phù hợp, trang thiết bị/thuốc cấp cứu nếu cần và người hộ tống phù hợp; với trường hợp không cấp cứu, hình thức và phương tiện vận chuyển được cân nhắc dựa trên tình trạng người bệnh và điều kiện thực tế.
Điều dưỡng đi cùng bệnh nhân để làm gì?
Điều dưỡng đi cùng không đơn thuần là có thêm một người ngồi trên xe.
Trong những trường hợp phù hợp với chuyên môn và yêu cầu của chuyến vận chuyển, nhân viên y tế đi cùng có thể tham gia hỗ trợ, theo dõi người bệnh và thực hiện những nhiệm vụ chuyên môn thuộc phạm vi được phép.
Với vận chuyển người bệnh cấp cứu từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, hướng dẫn của Bộ Y tế từng nêu người hộ tống có thể là bác sĩ, y sĩ, điều dưỡng hoặc hộ sinh, với nhiệm vụ theo dõi và xử trí kịp thời diễn biến của người bệnh trong quá trình vận chuyển.
Điểm cần lưu ý là không phải mọi tình trạng đều phù hợp để chỉ bố trí một điều dưỡng. Thành phần nhân sự cần thiết còn phụ thuộc tình trạng người bệnh, yêu cầu chuyên môn và phương án vận chuyển cụ thể.
Do đó, gia đình không nên tự suy luận rằng “có điều dưỡng đi cùng thì trường hợp nào cũng vận chuyển được”.
Người bệnh ổn định có cần điều dưỡng đi cùng không?
Không nhất thiết.
Một người bệnh đã được đánh giá phù hợp để di chuyển, tỉnh táo, có khả năng ngồi ổn định, tự đi lại hoặc chỉ cần hỗ trợ sinh hoạt thông thường và không có yêu cầu hỗ trợ chuyên môn trong hành trình có thể không cần bố trí điều dưỡng chỉ vì họ đang là “bệnh nhân”.
Bộ Y tế từng yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh không hạn chế quyền lựa chọn dịch vụ vận chuyển đối với trường hợp người bệnh ra viện, xin về mà không cần trợ giúp y tế. Đồng thời, với chuyển viện hoặc cấp cứu cần trợ giúp y tế, Bộ Y tế nhấn mạnh việc sử dụng phương tiện chuyên dụng.
Như vậy, yếu tố quan trọng không phải chỉ là tên phương tiện hay khoảng cách, mà là người bệnh có cần trợ giúp y tế trong quá trình vận chuyển hay không.
Khi nào gia đình nên trao đổi về việc có điều dưỡng hoặc nhân viên y tế đi cùng?
Có một số tình huống mà gia đình nên cung cấp đầy đủ thông tin và trao đổi trước về nhu cầu nhân viên y tế đi cùng.
Chẳng hạn, người bệnh vừa điều trị tại bệnh viện và có những yêu cầu chăm sóc cần tiếp tục được lưu ý trong hành trình; người bệnh yếu nhiều hoặc hạn chế khả năng vận động; người bệnh cần hỗ trợ đáng kể khi thay đổi tư thế; hoặc đã có hướng dẫn chuyên môn cụ thể liên quan đến quá trình vận chuyển.
Một chuyến đi đường dài cũng có thể khiến gia đình quan tâm nhiều hơn đến việc chăm sóc người bệnh trong hành trình. Tuy nhiên, đường xa tự nó không đồng nghĩa với bắt buộc phải có điều dưỡng.
Tương tự, tuổi cao cũng không phải là tiêu chí duy nhất. Có người lớn tuổi vẫn tỉnh táo và tự di chuyển tương đối tốt, trong khi một người trẻ hơn lại có thể cần mức hỗ trợ cao hơn do tình trạng hiện tại.
Người lớn tuổi và người nằm lâu ngày cần được cân nhắc như thế nào?
Ở nhóm người lớn tuổi hoặc hạn chế vận động, khó khăn đôi khi xuất hiện trước cả khi xe bắt đầu chạy.
Người bệnh có thể khó ngồi dậy từ giường, khó chuyển sang xe lăn hoặc cáng, không tự xuống cầu thang, khó lên phương tiện hoặc không duy trì được tư thế ngồi trong thời gian dài.
Trong những trường hợp như vậy, câu hỏi “có cần điều dưỡng đi cùng không?” chỉ là một phần của vấn đề.
Gia đình còn cần xem xét toàn bộ quá trình:
Từ giường → ra khỏi nhà → lên phương tiện → di chuyển → xuống phương tiện → đến nơi tiếp nhận.
Việc xác định trước những khó khăn này giúp lựa chọn phương án vận chuyển sát với nhu cầu thực tế hơn.
Bệnh nhân vừa xuất viện có phải luôn cần điều dưỡng đi cùng?
Không nên mặc định như vậy.
“Vừa xuất viện” không tự động đồng nghĩa với việc người bệnh phải có điều dưỡng hộ tống về nhà.
Có người sau khi xuất viện vẫn có thể ngồi và di chuyển với sự hỗ trợ thông thường. Ngược lại, có người gặp khó khăn đáng kể khi thay đổi tư thế, lên xuống xe hoặc có những yêu cầu chăm sóc cụ thể đã được cơ sở y tế hướng dẫn.
Vì vậy, trước khi rời bệnh viện, gia đình nên hỏi rõ những vấn đề liên quan đến việc di chuyển nếu còn băn khoăn.
Nếu cơ sở điều trị đã có hướng dẫn cụ thể về phương tiện, tư thế hoặc yêu cầu nhân viên y tế đi cùng, gia đình nên cung cấp đầy đủ thông tin đó cho đơn vị thực hiện vận chuyển.
Chuyển viện là tình huống cần được nhìn nhận khác với một chuyến đưa bệnh nhân về nhà
“Chuyển viện” và “đưa người bệnh đã ổn định về nhà” không nên được xem là cùng một loại hành trình.
Trong trường hợp chuyển cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo yêu cầu chuyên môn, tình trạng người bệnh và yêu cầu của cơ sở chuyển đi có vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị phương tiện, nhân sự và hỗ trợ cần thiết.
Thông tin của Bộ Y tế về vận chuyển người bệnh cấp cứu nêu rõ việc chuẩn bị người hộ tống phù hợp cùng các điều kiện vận chuyển cần thiết.
Vì vậy, nếu đang thực hiện chuyển viện theo chỉ định, gia đình không nên tự thay đổi phương án nhân sự hoặc phương tiện đã được hướng dẫn chuyên môn chỉ vì muốn thuận tiện hơn.
(Nguồn: Báo Quân đội nhân dân.)
Đi đường dài có phải bắt buộc có điều dưỡng?
Không có cơ sở để chỉ dựa vào số kilomet rồi kết luận người bệnh bắt buộc phải có điều dưỡng đi cùng.
Tuy nhiên, một hành trình dài thường đòi hỏi việc chuẩn bị kỹ hơn.
Gia đình có thể cần xem xét khả năng duy trì tư thế của người bệnh, mức độ hỗ trợ khi thay đổi tư thế, thời gian dự kiến trên đường và những nhu cầu chăm sóc đã được hướng dẫn trước đó.
Ví dụ, một người bệnh tỉnh táo, ổn định và có thể ngồi thoải mái có nhu cầu khác với người không thể duy trì tư thế ngồi hoặc cần hỗ trợ nhiều trong sinh hoạt.
Do đó, quãng đường là một yếu tố cần cân nhắc, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định việc có cần nhân viên y tế đi cùng hay không.
Gia đình có thể tự chăm sóc bệnh nhân trên xe thay cho điều dưỡng không?
Người thân có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ và trấn an người bệnh. Tuy nhiên, sự có mặt của người nhà không đồng nghĩa với khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn của nhân viên y tế.
Nếu người bệnh chỉ cần hỗ trợ sinh hoạt thông thường và tình trạng phù hợp, người thân có thể đồng hành trong chuyến đi theo điều kiện của phương tiện.
Nhưng nếu có yêu cầu theo dõi hoặc can thiệp thuộc chuyên môn y tế, gia đình không nên tự thực hiện những thao tác mà mình chưa được đào tạo hoặc hướng dẫn.
Đặc biệt, không nên tự chuẩn bị thuốc, oxy, dịch truyền hoặc thiết bị y tế rồi mặc định rằng chỉ cần mang theo trên xe là có thể sử dụng khi cần. Việc sử dụng các phương tiện, thuốc hoặc thiết bị y tế cần phù hợp với chỉ định, hướng dẫn chuyên môn và phạm vi thực hành liên quan.
Khi nào vấn đề không còn là “có cần điều dưỡng đi cùng?”
Nếu trước hoặc trong quá trình chuẩn bị di chuyển, người bệnh xuất hiện biểu hiện nghiêm trọng hoặc tình trạng thay đổi nhanh, gia đình không nên chỉ tiếp tục giải quyết câu hỏi “có thuê thêm điều dưỡng hay không”.
Lúc này, việc đánh giá và tìm kiếm hỗ trợ y tế phù hợp cần được ưu tiên.
Đặc biệt với các biểu hiện như khó thở, đau hoặc tức ngực, giảm ý thức/khó đánh thức, co giật, yếu liệt đột ngột hoặc tình trạng xấu đi nhanh, không nên tự tổ chức một chuyến vận chuyển thông thường chỉ dựa trên nhận định của gia đình.
Trước khi gọi xe, gia đình nên cung cấp những thông tin gì?
Thay vì chỉ hỏi:
“Xe có điều dưỡng đi cùng không?”
Gia đình nên mô tả rõ hơn tình trạng và nhu cầu của người bệnh, chẳng hạn khả năng tự đi lại, khả năng ngồi trong thời gian dự kiến, có cần nằm khi di chuyển không, có cần hỗ trợ lên xuống phương tiện không, điểm đón – điểm đến và những hướng dẫn chuyên môn đã được cung cấp trước đó.
Nếu người bệnh đang chuyển viện, nên thông tin rõ yêu cầu của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chuyển đi.
Những dữ liệu này hữu ích hơn nhiều so với việc chỉ cung cấp tuổi hoặc tên bệnh.
Lựa chọn phương án vận chuyển nên bắt đầu từ nhu cầu của người bệnh
Một phương án vận chuyển phù hợp không đơn giản là tìm được chiếc xe có thể đi từ điểm A đến điểm B.
Với người bệnh, cần xem xét cả khả năng di chuyển, tư thế, mức độ hỗ trợ và yêu cầu trong hành trình.
Đây cũng là lý do không nên đặt câu hỏi “có điều dưỡng hay không?” tách rời khỏi tình trạng của người bệnh.
Có trường hợp không cần nhân viên y tế đi cùng. Có trường hợp cần trao đổi về điều dưỡng hoặc nhân viên y tế phù hợp. Và cũng có tình huống tình trạng người bệnh đòi hỏi một phương án chuyên môn khác, thay vì chỉ bổ sung thêm một người đi cùng.
Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc hỗ trợ bố trí phương án vận chuyển theo nhu cầu thực tế
Khi gia đình cần đưa người bệnh đi khám, tái khám, xuất viện, chuyển viện hoặc di chuyển đến địa điểm khác nhưng chưa biết nên chuẩn bị phương án như thế nào, có thể trao đổi trước về tình trạng và nhu cầu vận chuyển.
Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc tiếp nhận thông tin và hỗ trợ bố trí phương án vận chuyển phù hợp với tình trạng và nhu cầu thực tế của người bệnh.
Việc có cần bố trí nhân viên y tế đi cùng và nhân sự nào phù hợp cần được xem xét theo từng trường hợp, trên cơ sở thông tin về tình trạng người bệnh, yêu cầu của hành trình và hướng dẫn chuyên môn liên quan.
Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin chung, không dùng để tự đánh giá mức độ cấp cứu, tự quyết định nhân sự y tế cần thiết và không thay thế chỉ định, đánh giá hoặc hướng dẫn chuyên môn của nhân viên y tế.
TRUNG TÂM CẤP CỨU TOÀN QUỐC
Hotline: 0704 115 115 | 0995 114 115
Y tế sự kiện: 082 8899 115 | 085 2288 115
Website:
Địa chỉ: 03 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, Phường Bình Đông, TP. Hồ Chí Minh
Zalo: https://zalo.me/3105407123098382136
Email: 115toanquoc@gmail.com
Facebook: https://web.facebook.com/trungtamcapcuutoanquoc
Khu vực hoạt động: Toàn quốc
