Không phải cứ đi xe cấp cứu là phải có bác sĩ đi cùng
Khi nhắc đến vận chuyển người bệnh bằng xe cấp cứu, nhiều gia đình hình dung trên xe luôn phải có bác sĩ. Trên thực tế, nhu cầu của mỗi người bệnh có thể rất khác nhau.
Có người bệnh ổn định, chủ yếu gặp khó khăn khi tự di chuyển. Có trường hợp cần nhân viên y tế hỗ trợ trong hành trình. Cũng có những tình huống cần mức độ theo dõi và hỗ trợ chuyên môn cao hơn.
Hướng dẫn được Bộ Y tế công bố về vận chuyển người bệnh trong tình trạng cấp cứu đề cập người hộ tống có thể là bác sĩ, y sĩ, điều dưỡng hoặc hộ sinh, với nhiệm vụ theo dõi, xử trí diễn biến của người bệnh trong quá trình vận chuyển và thực hiện vận chuyển phù hợp với tình trạng bệnh lý.
Vì vậy, câu hỏi phù hợp không chỉ là:
“Có bác sĩ đi cùng hay không?”
Mà còn là:
“Tình trạng hiện tại của người bệnh cần mức hỗ trợ chuyên môn nào trong hành trình?”
Bác sĩ đồng hành trong vận chuyển có ý nghĩa gì?
Trong những trường hợp phù hợp, bác sĩ đi cùng là một thành phần của phương án vận chuyển có hỗ trợ chuyên môn.
Điều này không có nghĩa chỉ cần có bác sĩ trên xe thì mọi rủi ro đều có thể được loại bỏ. Tình trạng người bệnh vẫn có thể thay đổi trong hành trình, và khả năng hỗ trợ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tình trạng ban đầu, phương tiện, trang thiết bị, nhân sự và yêu cầu chuyên môn cụ thể.
Do đó, không nên quảng bá hoặc hiểu theo hướng “có bác sĩ đi cùng là bảo đảm an toàn tuyệt đối”.
Mục tiêu phù hợp hơn là bố trí nhân sự và phương án vận chuyển tương ứng với nhu cầu thực tế của người bệnh.
Khi nào nên trao đổi về việc có bác sĩ đi cùng?
Không thể đưa ra một danh sách bệnh cố định để kết luận rằng cứ mắc bệnh đó là bắt buộc phải có bác sĩ.
Gia đình nên trao đổi với cơ sở điều trị hoặc đơn vị tiếp nhận vận chuyển khi người bệnh đang trong tình trạng cần theo dõi chuyên môn trong hành trình; đang được chuyển giữa các cơ sở y tế với yêu cầu cụ thể về nhân sự đi cùng; đang sử dụng phương tiện hỗ trợ y tế cần được quản lý trong lúc di chuyển; hoặc có tình trạng mà cơ sở điều trị đánh giá cần mức hỗ trợ chuyên môn phù hợp.
Đặc biệt với trường hợp chuyển viện, hướng dẫn của Bộ Y tế phân biệt giữa người bệnh cấp cứu và không cấp cứu. Với vận chuyển cấp cứu, cơ sở khám chữa bệnh cần chuẩn bị phương tiện phù hợp, trang thiết bị và thuốc cấp cứu nếu cần, cùng nhân sự hộ tống phù hợp.
Điều đó cho thấy nhân sự đi cùng cần được xác định theo yêu cầu của từng trường hợp, thay vì mặc định mọi bệnh nhân đều phải có bác sĩ.
Bệnh nhân nặng có phải lúc nào cũng cần bác sĩ?
Đây là câu hỏi cần đặc biệt thận trọng.
Không nên tự phân loại một người là “bệnh nhân nặng” rồi từ đó quyết định nhân sự y tế chỉ dựa trên quan sát của gia đình. Đồng thời cũng không nên kết luận rằng mọi trường hợp được gọi là “nặng” đều có cùng một phương án vận chuyển.
Một số tình huống có thể cần bác sĩ. Một số trường hợp khác có thể được bố trí điều dưỡng hoặc nhân viên y tế phù hợp theo đánh giá và yêu cầu chuyên môn.
Vì vậy, nếu người bệnh đang điều trị tại bệnh viện và chuẩn bị chuyển viện, hướng dẫn của cơ sở đang điều trị là thông tin rất quan trọng mà gia đình cần cung cấp cho đơn vị vận chuyển.
Chuyển viện cần được xem xét khác với đưa người bệnh về nhà
“Chuyển viện” và “đưa người bệnh về nhà” đều là vận chuyển người bệnh nhưng không nên xem là hai tình huống giống nhau.
Khi chuyển viện vì yêu cầu chuyên môn, tình trạng của người bệnh, hồ sơ chuyển viện, yêu cầu từ cơ sở chuyển đi và khả năng tiếp nhận của cơ sở đến đều có thể liên quan đến phương án vận chuyển.
Trong khi đó, một người bệnh đã được cho xuất viện, tình trạng ổn định nhưng không thể tự ngồi ô tô hoặc gặp khó khăn khi di chuyển có thể chủ yếu cần một phương án hỗ trợ vận chuyển phù hợp.
Hướng dẫn của Bộ Y tế cũng nêu rằng với vận chuyển người bệnh không trong tình trạng cấp cứu, việc lựa chọn hình thức và phương tiện vận chuyển được xem xét dựa trên tình trạng người bệnh và điều kiện thực tiễn.
Đi đường dài có phải bắt buộc có bác sĩ đồng hành?
Không nên lấy số kilomet làm tiêu chí duy nhất.
Một người bệnh ổn định di chuyển quãng đường dài không đồng nghĩa đương nhiên phải có bác sĩ. Ngược lại, một hành trình tương đối ngắn cũng có thể cần mức hỗ trợ chuyên môn cao nếu tình trạng người bệnh yêu cầu.
Khi chuẩn bị cho hành trình dài, cần xem xét tổng thể:
- Tình trạng hiện tại của người bệnh.
- Khả năng ngồi hoặc cần nằm trong quá trình di chuyển.
- Mức độ phụ thuộc vào người hỗ trợ.
- Những hướng dẫn chuyên môn đã có.
- Thời gian dự kiến của hành trình.
- Điểm đón, điểm đến và điều kiện tiếp cận.
Quãng đường là một yếu tố cần cân nhắc, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định có cần bác sĩ đi cùng hay không.
Người lớn tuổi có phải nên có bác sĩ đi cùng?
Tuổi cao cũng không phải tiêu chí duy nhất.
Có người lớn tuổi vẫn tỉnh táo, tình trạng ổn định và có thể ngồi trong suốt hành trình. Ngược lại, có người hạn chế vận động, phải nằm, vừa trải qua điều trị hoặc có những yêu cầu chăm sóc cụ thể.
Vì vậy, thay vì hỏi:
“Người 80 tuổi có cần bác sĩ đi cùng không?”
Gia đình nên cung cấp thông tin cụ thể hơn:
“Hiện người bệnh có thể tự ngồi không? Có thể thay đổi tư thế không? Đang cần những hỗ trợ nào? Bệnh viện có hướng dẫn gì khi di chuyển?”
Những thông tin này có giá trị hơn tuổi của người bệnh khi xem xét phương án vận chuyển.
Bác sĩ và điều dưỡng đi cùng có giống nhau không?
Không nên xem hai vai trò này là hoàn toàn giống nhau hoặc có thể tùy ý thay thế cho nhau.
Bác sĩ, điều dưỡng và các nhân viên y tế khác có phạm vi chuyên môn, nhiệm vụ và trách nhiệm khác nhau. Nhân sự nào phù hợp cần được xác định theo tình trạng người bệnh và yêu cầu chuyên môn của hành trình.
Hướng dẫn của Bộ Y tế về vận chuyển cấp cứu cũng không quy định theo cách hiểu đơn giản rằng mọi trường hợp đều phải có bác sĩ; văn bản đề cập nhiều nhóm nhân sự y tế có thể thực hiện nhiệm vụ hộ tống.
Vì thế, “càng nhiều nhân viên y tế càng tốt” không phải là nguyên tắc để tự lựa chọn phương án vận chuyển.
Điều quan trọng là đúng người, đúng mức hỗ trợ và phù hợp với trường hợp cụ thể.
Gia đình có thể yêu cầu bác sĩ đi cùng chỉ để “yên tâm hơn” không?
Tâm lý muốn có bác sĩ đi cùng để cảm thấy yên tâm là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, việc bố trí nhân sự y tế không nên chỉ xuất phát từ tâm lý “có bác sĩ sẽ an toàn hơn”.
Nếu tình trạng người bệnh không yêu cầu bác sĩ, một phương án khác có thể phù hợp hơn.
Ngược lại, nếu tình trạng cần mức hỗ trợ chuyên môn cao, việc chỉ yêu cầu “một bác sĩ đi cùng” cũng chưa đủ để xác định toàn bộ phương án. Phương tiện, trang thiết bị, nhân sự và yêu cầu chuyên môn liên quan vẫn cần được xem xét đồng bộ.
Khi nào không nên chỉ tập trung vào chuyện “có bác sĩ đi cùng hay không?”
Nếu người bệnh xuất hiện tình trạng nghiêm trọng hoặc diễn biến xấu nhanh như khó thở rõ, đau ngực dữ dội, giảm hoặc thay đổi ý thức, co giật, yếu/liệt xuất hiện đột ngột hoặc các biểu hiện cấp tính đáng lo khác, ưu tiên là tìm kiếm hỗ trợ y tế phù hợp, thay vì chỉ tiếp tục lên kế hoạch cho một chuyến vận chuyển thông thường.
Trong tình huống cấp cứu, việc lựa chọn phương án vận chuyển và nhân sự đi cùng cần gắn với yêu cầu chuyên môn thực tế.
Không nên vì muốn “đợi bác sĩ đi cùng” mà tự trì hoãn việc tiếp cận hỗ trợ cấp cứu phù hợp.
(Nguồn: Báo Sức khỏe & Đời sống)
Trước khi gọi xe, gia đình nên chuẩn bị thông tin gì?
Đây là bước rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua.
Thay vì chỉ nói:
“Nhà tôi có bệnh nhân cần xe cấp cứu và cần bác sĩ.”
Gia đình nên cung cấp cụ thể tình trạng hiện tại, khả năng tỉnh táo và vận động, người bệnh có thể ngồi hay cần nằm, điểm đón – điểm đến, lý do vận chuyển, những hỗ trợ đang được sử dụng và hướng dẫn từ bệnh viện hoặc nhân viên y tế nếu có.
Nếu là chuyển viện, những yêu cầu chuyên môn được cơ sở chuyển đi đưa ra cần được trao đổi rõ.
Thông tin càng cụ thể thì việc xem xét phương án vận chuyển càng có cơ sở.
Một chuyến vận chuyển phù hợp không chỉ phụ thuộc vào chiếc xe
Khi đưa người bệnh từ nơi này đến nơi khác, nhiều gia đình tập trung vào câu hỏi “xe nào?” nhưng ít chú ý đến toàn bộ quá trình.
Thực tế, hành trình có thể bắt đầu từ lúc đưa người bệnh từ giường ra khỏi nhà, di chuyển qua cầu thang hoặc thang máy, lên phương tiện, duy trì tư thế trong suốt quãng đường, xuống xe và tiếp nhận tại điểm đến.
Vì vậy, phương án vận chuyển nên được xem xét tổng thể dựa trên:
người bệnh – hành trình – phương tiện – mức hỗ trợ – nhân sự phù hợp.
Thông tư 27/2017/TT-BYT quy định tiêu chuẩn và việc sử dụng xe ô tô cứu thương, trong đó phạm vi áp dụng bao gồm cả cơ sở dịch vụ cấp cứu, hỗ trợ vận chuyển người bệnh.
Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc hỗ trợ bố trí phương án vận chuyển theo nhu cầu thực tế
Khi gia đình cần đưa người bệnh đi khám, chuyển viện, xuất viện về nhà hoặc di chuyển đến địa điểm khác nhưng gặp khó khăn trong việc tự bố trí phương tiện, Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc tiếp nhận thông tin để hỗ trợ xem xét phương án vận chuyển phù hợp với nhu cầu thực tế được cung cấp.
Đối với câu hỏi “có cần bác sĩ đồng hành hay không?”, không nên đưa ra câu trả lời chỉ dựa trên tên bệnh, độ tuổi hay quãng đường.
Việc bố trí bác sĩ hoặc nhân viên y tế phù hợp cần được xem xét theo từng trường hợp, căn cứ vào tình trạng người bệnh, yêu cầu của hành trình, hướng dẫn từ cơ sở điều trị và các yêu cầu chuyên môn liên quan.
Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin chung, không dùng để tự đánh giá mức độ cấp cứu, tự quyết định nhân sự y tế cần thiết hoặc thay thế chỉ định, đánh giá và hướng dẫn chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc nhân viên y tế.
TRUNG TÂM CẤP CỨU TOÀN QUỐC
Hotline: 0704 115 115 | 0995 114 115
Y tế sự kiện: 082 8899 115 | 085 2288 115
Website:
Địa chỉ: 03 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, Phường Bình Đông, TP. Hồ Chí Minh
Zalo: https://zalo.me/3105407123098382136
Email: 115toanquoc@gmail.com
Facebook: https://web.facebook.com/trungtamcapcuutoanquoc
Khu vực hoạt động: Toàn quốc
