Hóc dị vật là gì?
Hóc dị vật xảy ra khi thức ăn hoặc một vật nào đó đi vào đường thở thay vì đi xuống thực quản. Dị vật có thể gây tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn đường thở, khiến người bệnh ho, khó thở, không nói được hoặc thậm chí mất ý thức.
Thức ăn là nguyên nhân thường gặp, đặc biệt với những loại thức ăn có kích thước lớn, dai, cứng hoặc khó nhai. Ở trẻ nhỏ, nguy cơ còn có thể đến từ các vật nhỏ mà trẻ vô tình đưa vào miệng như đồ chơi, đồng xu hoặc những vật dụng có kích thước nhỏ.
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào vị trí và mức độ tắc nghẽn. Nếu đường thở chỉ bị cản trở một phần, người bệnh vẫn có thể ho hoặc phát ra âm thanh. Trong khi đó, tắc nghẽn nghiêm trọng có thể khiến người bệnh không thể nói, ho hoặc thở bình thường.
Hóc dị vật là tình huống cần được xử trí nhanh vì khi đường thở bị tắc hoàn toàn, lượng oxy cung cấp cho cơ thể có thể giảm nhanh chóng.
Dấu hiệu nhận biết người bị hóc dị vật
Không phải trường hợp hóc dị vật nào cũng biểu hiện giống nhau. Việc nhận biết mức độ tắc nghẽn đường thở giúp lựa chọn cách xử trí phù hợp.
Hóc dị vật nhưng vẫn còn ho hiệu quả
Nếu người bệnh vẫn có thể ho mạnh, nói chuyện hoặc hít thở, đường thở có thể chưa bị tắc hoàn toàn. Trong tình huống này, phản xạ ho có thể giúp cơ thể tự đẩy dị vật ra ngoài.
Người xung quanh nên quan sát và khuyến khích người bệnh tiếp tục ho. Không nên vội đưa tay vào miệng để móc dị vật nếu không nhìn thấy rõ.
Tắc nghẽn đường thở nghiêm trọng
Các dấu hiệu đáng lo ngại gồm:
- Không thể nói hoặc phát ra âm thanh bình thường.
- Không thể ho hiệu quả.
- Khó thở dữ dội.
- Thở rít hoặc có biểu hiện cố gắng để hít thở.
- Ôm hoặc đưa tay lên vùng cổ theo phản xạ.
- Mặt hoặc môi bắt đầu tím tái.
- Ho yếu dần hoặc không thể ho.
- Người bệnh trở nên lơ mơ hoặc mất ý thức.
Nếu người bệnh không thể nói, ho hoặc thở bình thường, đây là tình huống cấp cứu. Cần gọi hỗ trợ y tế ngay và tiến hành sơ cứu tắc nghẽn đường thở phù hợp.
Hóc dị vật một phần và tắc nghẽn đường thở hoàn toàn khác nhau như thế nào?
Đây là điểm rất quan trọng khi sơ cứu người bị hóc.
Khi đường thở vẫn còn thông một phần, người bệnh thường có thể ho, nói hoặc thở. Trong trường hợp này, không nên can thiệp một cách tùy tiện vì có thể làm tình trạng trở nên phức tạp hơn.
Ngược lại, khi dị vật gây tắc nghẽn nghiêm trọng, người bệnh có thể không nói được, không ho hiệu quả và không thể thở bình thường. Khi đó, cần xử trí khẩn cấp thay vì chờ dị vật tự thoát ra.
Vì vậy, không nên chỉ dựa vào việc người bệnh có đưa tay lên cổ hay không để đánh giá. Cần quan sát khả năng ho, nói và thở của người bệnh.
Cách sơ cứu hóc dị vật ở người lớn và trẻ lớn
Cách xử trí phụ thuộc vào việc người bệnh còn ho hiệu quả hay đã bị tắc nghẽn đường thở nghiêm trọng.
Nếu người bệnh vẫn có thể ho mạnh và thở được, hãy khuyến khích họ tiếp tục ho. Không cho uống nước hoặc cho ăn thêm với mục đích đẩy dị vật xuống.
Nếu người bệnh không thể ho, nói hoặc thở bình thường, cần gọi cấp cứu ngay. Với người lớn và trẻ lớn bị tắc nghẽn đường thở nghiêm trọng, người sơ cứu có thể thực hiện vỗ lưng và ép bụng theo kỹ thuật sơ cứu hóc dị vật phù hợp.
Việc sơ cứu cần được thực hiện đúng kỹ thuật và phù hợp với đối tượng. Nếu không chắc chắn về cách thực hiện, hãy làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu qua điện thoại nếu được hướng dẫn.
Nếu người bệnh trở nên bất tỉnh, cần đặt họ xuống một bề mặt an toàn, gọi cấp cứu và bắt đầu hồi sức tim phổi nếu người sơ cứu có khả năng thực hiện.
Trong quá trình sơ cứu, nếu dị vật được đẩy ra ngoài và người bệnh đã thở lại, vẫn cần tiếp tục quan sát. Một số trường hợp có thể còn dị vật hoặc tổn thương ở đường thở và cần được nhân viên y tế đánh giá.
Sơ cứu hóc dị vật ở trẻ nhỏ cần lưu ý gì?
Trẻ nhỏ là nhóm đặc biệt cần chú ý khi xảy ra hóc dị vật. Trẻ có thể không biết mô tả tình trạng của mình hoặc không hợp tác khi đang hoảng sợ.
Nếu trẻ vẫn ho mạnh và có thể thở hoặc khóc, cần khuyến khích trẻ ho và theo dõi sát.
Nếu trẻ không thể ho, khóc hoặc thở bình thường, cần gọi cấp cứu ngay và thực hiện kỹ thuật sơ cứu tắc nghẽn đường thở dành cho trẻ phù hợp với độ tuổi.
Không áp dụng cách sơ cứu của người lớn cho trẻ sơ sinh. Với trẻ dưới 1 tuổi, kỹ thuật xử trí hóc dị vật có những điểm khác biệt và cần được thực hiện đúng cách để tránh gây thêm chấn thương.
Nếu trẻ bất tỉnh, cần gọi cấp cứu và tiến hành hồi sức theo hướng dẫn.
Cha mẹ cũng không nên cố dùng tay móc sâu vào miệng hoặc họng trẻ. Nếu không nhìn thấy dị vật rõ ràng, việc đưa ngón tay vào miệng có thể vô tình đẩy dị vật xuống sâu hơn.
Những việc không nên làm khi bị hóc dị vật
Khi thấy người thân bị hóc, gia đình thường rất hoảng sợ và có thể thực hiện những thao tác theo kinh nghiệm truyền miệng. Một số cách làm không những không giúp lấy dị vật mà còn có thể gây nguy hiểm.
Không cố móc họng bằng tay khi không nhìn thấy dị vật.
Việc đưa ngón tay vào sâu trong miệng có thể đẩy dị vật xuống sâu hơn.
Không cho người bệnh uống nước.
Nước không có tác dụng xử lý dị vật đang gây tắc đường thở và người bệnh khó thở có thể bị sặc.
Không cố cho ăn thêm thức ăn để “đẩy” dị vật xuống.
Cách làm này không giải quyết tình trạng tắc nghẽn và có thể khiến người bệnh tiếp tục bị nghẹn.
Không để người bệnh tự đi lại khi đang khó thở nghiêm trọng.
Nếu tình trạng đang xấu đi, cần gọi cấp cứu thay vì để người bệnh tự di chuyển.
Không trì hoãn gọi cấp cứu.
Khi người bệnh không thể nói, ho hoặc thở bình thường, không nên chờ xem tình trạng có tự cải thiện hay không.
Khi nào hóc dị vật cần cấp cứu?
Hóc dị vật cần được xem là tình huống cấp cứu khi người bệnh có dấu hiệu tắc nghẽn đường thở nghiêm trọng.
Cần gọi cấp cứu ngay nếu người bệnh:
- Không thể thở hoặc thở rất khó khăn.
- Không thể nói hoặc phát ra âm thanh.
- Không thể ho hiệu quả.
- Tím tái.
- Lơ mơ hoặc mất ý thức.
- Tình trạng xấu đi nhanh dù đã được sơ cứu.
Đặc biệt, nếu người bệnh mất ý thức sau khi bị hóc, cần xử trí như một tình huống cấp cứu nghiêm trọng. Người xung quanh không nên chỉ tập trung tìm dị vật mà bỏ qua việc kiểm tra hô hấp và bắt đầu hồi sức khi cần thiết.
Nếu dị vật đã được lấy ra nhưng người bệnh vẫn khó thở, ho kéo dài, đau ngực, khò khè hoặc có biểu hiện bất thường, cũng cần được đánh giá y tế.
Sau khi lấy được dị vật có cần đi khám không?
Việc người bệnh đã lấy được dị vật ra ngoài không đồng nghĩa với việc mọi nguy cơ đã chấm dứt.
Sau một đợt hóc nghiêm trọng, người bệnh có thể còn ho, đau hoặc kích ứng đường thở. Nếu dị vật đã được lấy ra nhưng vẫn còn khó thở, thở bất thường, ho kéo dài, đau ngực hoặc cảm thấy tình trạng không trở lại bình thường, cần đi khám để được đánh giá.
Đặc biệt với trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc người có bệnh lý đường hô hấp, gia đình nên thận trọng hơn nếu sau khi hóc vẫn xuất hiện triệu chứng.
Trong một số trường hợp, dị vật có thể đã đi sâu vào đường thở mà người nhà không nhận biết được. Vì vậy, không nên chủ quan chỉ vì người bệnh đã hết nghẹn ngay tại thời điểm ban đầu.
Làm gì để phòng tránh hóc dị vật?
Phòng ngừa đặc biệt quan trọng đối với trẻ nhỏ và người có nguy cơ khó nuốt.
Khi ăn uống, nên:
- Ăn chậm và nhai kỹ.
- Không vừa ăn vừa chạy nhảy, cười đùa hoặc nói chuyện quá nhiều.
- Không để trẻ nhỏ tự chơi với những vật nhỏ có thể đưa vào miệng.
- Cắt nhỏ thức ăn phù hợp với độ tuổi của trẻ.
- Người lớn cần quan sát trẻ trong lúc ăn.
- Để các vật nhỏ, đồ chơi có chi tiết rời và những vật có nguy cơ gây hóc ngoài tầm với của trẻ.
Với người lớn tuổi hoặc người gặp khó khăn khi nhai, nuốt, việc lựa chọn dạng thức ăn và tư thế ăn uống cũng cần được chú ý.
Phòng tránh không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ hóc dị vật, nhưng có thể giúp giảm những tình huống có thể phòng ngừa trong sinh hoạt hằng ngày.
Khi nào cần gọi xe cấp cứu khi bị hóc dị vật?
Nếu người bệnh bị hóc dị vật và xuất hiện khó thở nghiêm trọng, tím tái, mất ý thức hoặc không thể thở bình thường, cần gọi cấp cứu ngay thay vì tự đưa người bệnh đi bằng xe máy hoặc phương tiện cá nhân.
Trong những trường hợp người bệnh còn tỉnh nhưng đang rất khó thở hoặc tình trạng thay đổi nhanh, việc di chuyển bằng phương tiện thông thường có thể gây thêm khó khăn cho gia đình trong quá trình theo dõi người bệnh.
Khi cần hỗ trợ cấp cứu hoặc vận chuyển đến cơ sở y tế, Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc hỗ trợ cấp cứu và vận chuyển người bệnh 24/7.
FAQ – Câu hỏi thường gặp về hóc dị vật
Hóc dị vật nhưng vẫn ho được có cần vỗ lưng ngay không?
Nếu người bệnh vẫn ho mạnh và có thể thở hoặc nói, nên khuyến khích tiếp tục ho và theo dõi. Không nên can thiệp tùy tiện khi phản xạ ho vẫn hiệu quả.
Có nên cho người bị hóc uống nước không?
Không nên cố cho uống nước để đẩy dị vật. Nếu đường thở đang bị tắc nghẽn, nước không thể giải quyết nguyên nhân và còn có thể làm người bệnh bị sặc.
Có nên dùng tay móc dị vật trong cổ họng không?
Không nên đưa tay vào miệng nếu không nhìn thấy dị vật rõ ràng. Thao tác này có thể vô tình đẩy dị vật vào sâu hơn.
Trẻ bị hóc dị vật có sơ cứu giống người lớn không?
Không hoàn toàn. Kỹ thuật sơ cứu phụ thuộc vào độ tuổi và tình trạng của trẻ. Đặc biệt, trẻ dưới 1 tuổi cần kỹ thuật xử trí riêng, không áp dụng cách ép bụng như người lớn.
Sau khi hóc dị vật và đã lấy được dị vật ra thì có cần đi khám không?
Nếu người bệnh hoàn toàn ổn định và không còn triệu chứng bất thường, có thể tiếp tục theo dõi. Tuy nhiên, nếu còn khó thở, ho kéo dài, khò khè, đau ngực hoặc có biểu hiện bất thường, cần được nhân viên y tế đánh giá.
Khi nào hóc dị vật cần gọi cấp cứu?
Cần gọi cấp cứu ngay khi người bệnh không thể thở, nói hoặc ho hiệu quả, tím tái, lơ mơ, mất ý thức hoặc tình trạng xấu đi nhanh.
Kết luận
Hóc dị vật có thể diễn biến rất nhanh, đặc biệt khi dị vật gây tắc nghẽn đường thở. Điều quan trọng là nhận biết người bệnh còn ho và thở được hay đã rơi vào tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng để có cách xử trí phù hợp.
Không nên dùng tay móc họng khi không nhìn thấy dị vật, cho uống nước hoặc tiếp tục cho ăn với mục đích đẩy dị vật xuống. Khi người bệnh không thể nói, ho hoặc thở bình thường, cần gọi cấp cứu ngay và thực hiện sơ cứu theo đúng kỹ thuật.
Nếu sau khi lấy dị vật ra người bệnh vẫn khó thở, ho kéo dài, đau ngực hoặc có bất kỳ biểu hiện bất thường nào, cần được kiểm tra y tế.
Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc hỗ trợ cấp cứu và vận chuyển người bệnh khi có nhu cầu phù hợp.
.png)
TRUNG TÂM CẤP CỨU TOÀN QUỐC
Hotline: 0704 115 115 | 0995 114 115
Y tế sự kiện: 082 8899 115 | 085 2288 115
Website:
Địa chỉ: 03 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, Phường Bình Đông, TP. Hồ Chí Minh
Zalo: https://zalo.me/3105407123098382136
Email: 115toanquoc@gmail.com
Facebook: https://web.facebook.com/trungtamcapcuutoanquoc
Khu vực hoạt động: Toàn quốc
