HẠT VI NHỰA LÀ GÌ? NHỮNG TÁC HẠI TIỀM ẨN ĐỐI VỚI SỨC KHỎE CON NGƯỜI
Hạt vi nhựa là gì?
Nhựa đã trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống hiện đại. Chai nước, hộp đựng thực phẩm, túi nilon, quần áo sợi tổng hợp hay các sản phẩm nhựa dùng hằng ngày đều có thể trở thành nguồn phát sinh các mảnh nhựa rất nhỏ khi bị sử dụng, ma sát, phân hủy hoặc thải ra môi trường.
Những mảnh nhựa có kích thước rất nhỏ này được gọi là hạt vi nhựa (microplastics). Một định nghĩa được sử dụng rộng rãi xem vi nhựa là các mảnh nhựa có kích thước từ khoảng 1 nanomet đến 5 milimét. Vì kích thước quá nhỏ, nhiều hạt không thể nhìn thấy bằng mắt thường.
Điều đáng chú ý là vi nhựa không chỉ tồn tại trong các khu vực ô nhiễm. Chúng đã được phát hiện trong nước, thực phẩm và không khí, khiến con người có thể tiếp xúc với chúng trong sinh hoạt hằng ngày. WHO cũng đã nghiên cứu việc con người phơi nhiễm với vi nhựa thông qua thực phẩm, nước uống và không khí.
Hạt vi nhựa hình thành từ đâu?
Vi nhựa có thể xuất hiện từ nhiều nguồn khác nhau. Một phần hình thành khi các sản phẩm nhựa lớn bị ánh nắng, nhiệt độ, ma sát và các tác động của môi trường làm phân mảnh theo thời gian.
Ví dụ, một chai nhựa bị vứt ngoài môi trường không biến mất hoàn toàn. Theo thời gian, vật liệu có thể bị phân rã thành những mảnh nhỏ hơn. Quần áo làm từ sợi tổng hợp cũng có thể giải phóng các sợi nhựa cực nhỏ trong quá trình sử dụng và giặt giũ.
Ngoài ra, vi nhựa còn có thể phát sinh từ quá trình sản xuất, vận chuyển và sử dụng các sản phẩm chứa nhựa. Khi đi vào môi trường nước và đất, chúng có khả năng tiếp tục tồn tại và di chuyển qua nhiều hệ sinh thái.
UNEP cho biết vi nhựa có thể đi vào môi trường từ nhiều nguồn và đã được phát hiện ở nhiều khu vực khác nhau trên Trái Đất.
Hạt vi nhựa có thể đi vào cơ thể bằng những con đường nào?
Một trong những lý do vi nhựa được quan tâm là con người có thể tiếp xúc với chúng qua nhiều con đường khác nhau.
1. Qua nước uống
Vi nhựa đã được phát hiện trong cả nước đóng chai và nước máy ở một số nghiên cứu. Tuy nhiên, mức độ hiện diện thay đổi tùy nguồn nước, phương pháp lấy mẫu và phương pháp phân tích. WHO cho rằng dữ liệu hiện có vẫn còn nhiều hạn chế và cần tiếp tục chuẩn hóa phương pháp nghiên cứu.
2. Qua thực phẩm
Vi nhựa có thể đi vào chuỗi thức ăn sau khi tồn tại trong môi trường. Các sinh vật dưới nước có thể tiếp xúc với chúng, từ đó vi nhựa có khả năng đi theo chuỗi thức ăn đến con người.
Một số thực phẩm cũng có thể tiếp xúc với các nguồn nhựa trong quá trình sản xuất, chế biến, bảo quản hoặc đóng gói.
3. Qua không khí
Không phải chỉ ăn hoặc uống mới có nguy cơ tiếp xúc với vi nhựa. Các hạt và sợi nhựa cực nhỏ có thể tồn tại trong bụi và không khí, đặc biệt trong môi trường có nhiều vật liệu tổng hợp.
Điều này khiến hít phải vi nhựa cũng trở thành một hướng phơi nhiễm đang được các nhà khoa học quan tâm. WHO hiện xem việc phơi nhiễm qua đường hô hấp bên cạnh đường ăn uống là một vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.
Hạt vi nhựa có tác hại gì đối với sức khỏe?
.png)
Đây là vấn đề cần được nhìn nhận một cách khoa học và thận trọng.
Vi nhựa đang được nghiên cứu về khả năng ảnh hưởng đến sức khỏe con người, nhưng khoa học hiện nay chưa đủ bằng chứng để khẳng định rằng mọi mức độ tiếp xúc với vi nhựa đều gây ra một bệnh cụ thể ở người.
WHO nhấn mạnh rằng vẫn còn những khoảng trống đáng kể về dữ liệu, đặc biệt liên quan đến tác động lâu dài của việc con người tiếp xúc với vi nhựa. Vì vậy, không nên đưa ra những kết luận tuyệt đối như “vi nhựa chắc chắn gây ung thư” hoặc “chỉ cần ăn phải vi nhựa là sẽ mắc bệnh”.
Tuy nhiên, có một số vấn đề sức khỏe đang được giới khoa học đặc biệt quan tâm.
Ảnh hưởng tiềm ẩn đến hệ hô hấp
Khi các hạt vi nhựa tồn tại trong bụi và không khí, con người có thể hít phải chúng. Các nhà nghiên cứu đang tìm hiểu khả năng những hạt này đi vào đường hô hấp và gây ra các phản ứng sinh học.
Đây là một lĩnh vực còn đang được nghiên cứu, vì tác động thực tế ở người phụ thuộc vào kích thước hạt, thành phần nhựa, nồng độ tiếp xúc và thời gian phơi nhiễm.
Khả năng gây phản ứng viêm và stress oxy hóa
Một số nghiên cứu thực nghiệm đã đặt ra câu hỏi về khả năng các hạt nhựa rất nhỏ kích hoạt những phản ứng sinh học như viêm hoặc stress oxy hóa.
Tuy nhiên, kết quả từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm hoặc trên động vật không thể tự động được xem là bằng chứng cho thấy con người sẽ gặp tác động tương tự ở mức phơi nhiễm trong đời sống hằng ngày. Đây cũng là lý do WHO nhấn mạnh nhu cầu tiếp tục nghiên cứu trong điều kiện phơi nhiễm thực tế.
Các chất hóa học đi kèm với nhựa cũng đáng quan tâm
Một vấn đề không chỉ nằm ở bản thân hạt nhựa.
Một số loại nhựa có thể chứa chất phụ gia hoặc các thành phần hóa học khác. Ngoài ra, hạt vi nhựa tồn tại trong môi trường có thể hấp phụ một số chất ô nhiễm lên bề mặt.
WHO phân biệt các mối nguy tiềm ẩn thành hạt vật lý, hóa chất liên quan đến nhựa và các chất có thể bám trên hạt. Tuy nhiên, nguy cơ thực tế còn phụ thuộc vào mức độ phơi nhiễm và nhiều yếu tố khác.
Tác động lâu dài vẫn là câu hỏi lớn
Điều khiến vi nhựa trở thành vấn đề đáng quan tâm không chỉ là một lần tiếp xúc mà còn là khả năng con người tiếp xúc với chúng từ nhiều nguồn trong thời gian dài.
UNEP cho biết các nhà khoa học vẫn đang nghiên cứu tác động của vi nhựa đối với con người và hiện chưa thể xác định đầy đủ những ảnh hưởng lâu dài.
Nói cách khác, chúng ta chưa biết hết tác động của vi nhựa, nhưng cũng không nên xem nhẹ việc giảm ô nhiễm nhựa và giảm phơi nhiễm không cần thiết.
Vi nhựa có trong nước đóng chai không?
Có nghiên cứu đã phát hiện vi nhựa trong nước đóng chai và nước máy. Tuy nhiên, lượng vi nhựa được báo cáo có thể khác nhau rất lớn giữa các nghiên cứu do cách lấy mẫu, kích thước hạt được phát hiện và phương pháp phân tích khác nhau.
Vì vậy, không nên chỉ dựa vào một con số trên mạng để kết luận rằng tất cả nước đóng chai đều chứa cùng một lượng vi nhựa.
WHO từng đánh giá rằng dữ liệu về vi nhựa trong nước uống còn hạn chế và cần cải thiện phương pháp lấy mẫu, phân tích cũng như khả năng so sánh giữa các nghiên cứu.
Làm gì để giảm tiếp xúc với hạt vi nhựa?
Không thể loại bỏ hoàn toàn vi nhựa khỏi môi trường sống, nhưng mỗi người có thể chủ động giảm những nguồn tiếp xúc không cần thiết.
Hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần
Thay vì thường xuyên sử dụng chai nước, ly nhựa, túi nilon và hộp nhựa dùng một lần, có thể lựa chọn các sản phẩm có khả năng tái sử dụng phù hợp.
Đây không chỉ là cách giảm lượng rác thải nhựa mà còn góp phần hạn chế lượng nhựa đi vào môi trường.
Không sử dụng đồ nhựa đã xuống cấp
Các hộp, chai hoặc vật dụng nhựa đã bị trầy xước, biến dạng hoặc xuống cấp nên được thay thế phù hợp thay vì tiếp tục sử dụng trong thời gian dài.
Bảo quản thực phẩm hợp lý
Hạn chế để thực phẩm tiếp xúc không cần thiết với các vật dụng nhựa đã cũ, đặc biệt khi không biết rõ sản phẩm có phù hợp với mục đích sử dụng hay không.
Đối với việc làm nóng thực phẩm, nên tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất về khả năng sử dụng của từng loại hộp đựng.
Giảm bụi trong nhà
Thường xuyên vệ sinh nhà cửa, lau bụi và giữ không gian thông thoáng có thể giúp kiểm soát bụi trong môi trường sống. Điều này đặc biệt hữu ích vì bụi trong nhà có thể chứa nhiều loại hạt và sợi khác nhau, trong đó có thể có các sợi từ vật liệu tổng hợp.
Ưu tiên nguồn nước an toàn
Sử dụng nguồn nước đạt tiêu chuẩn an toàn và bảo quản nước đúng cách là một phần quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe. WHO nhấn mạnh rằng bảo đảm nguồn nước uống an toàn là yếu tố nền tảng đối với sức khỏe cộng đồng.
Có cần quá lo lắng về hạt vi nhựa?
Câu trả lời là không nên hoang mang, nhưng cũng không nên chủ quan.
Vi nhựa là một vấn đề môi trường và sức khỏe đang được nghiên cứu mạnh mẽ. Bằng chứng hiện nay cho thấy con người có thể tiếp xúc với vi nhựa qua nước, thực phẩm và không khí, nhưng mức độ ảnh hưởng sức khỏe lâu dài vẫn chưa được xác định đầy đủ.
Thay vì lo sợ trước những thông tin chưa được kiểm chứng, điều thiết thực hơn là giảm sử dụng nhựa không cần thiết, hạn chế tạo thêm rác thải nhựa và duy trì những thói quen sinh hoạt lành mạnh.
Đặc biệt, nếu xuất hiện các triệu chứng sức khỏe bất thường, không nên tự kết luận nguyên nhân là do hạt vi nhựa. Nhiều vấn đề sức khỏe có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và cần được đánh giá bởi nhân viên y tế.
Liên Hệ Trung tâm Cấp cứu Toàn Quốc – đồng hành chăm sóc sức khỏe khi cần
Môi trường sống có liên quan mật thiết đến sức khỏe, nhưng việc bảo vệ sức khỏe không chỉ bắt đầu khi có bệnh mà còn đến từ việc chủ động nhận biết các yếu tố nguy cơ và xây dựng thói quen sinh hoạt an toàn.
Bên cạnh việc cung cấp thông tin sức khỏe cộng đồng, Trung tâm Cấp cứu Toàn Quốc cung cấp các dịch vụ hỗ trợ y tế như cấp cứu, vận chuyển người bệnh 24/7, chăm sóc bệnh nhân tại nhà, cho thuê trang thiết bị y tế, hợp đồng xe cấp cứu theo tháng/năm và trực y tế cho sự kiện.
Trong trường hợp người bệnh xuất hiện tình trạng bất thường cần được hỗ trợ vận chuyển, gia đình có thể liên hệ Trung tâm để được tư vấn phương án phù hợp. Với những tình huống có dấu hiệu cấp cứu nghiêm trọng, cần ưu tiên liên hệ hệ thống cấp cứu y tế khẩn cấp phù hợp.
Sức khỏe không chỉ nằm ở việc điều trị khi bệnh xuất hiện – mà còn bắt đầu từ việc hiểu rõ những yếu tố đang hiện diện trong môi trường sống của chúng ta.
Hotline: 0704 115 115 – 0995 114 115
Y tế sự kiện: 082 8899 115 – 085 2288 115
Website:
Địa chỉ: 03 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, Phường Bình Đông, TP. Hồ Chí Minh
Email: 115toanquoc@gmail.com
