Đột quỵ là gì? Dấu hiệu nhận biết và cách xử trí đúng

Đột quỵ là gì? Dấu hiệu nhận biết và cách xử trí đúng | Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc

05/08/2026 10:45 AM 28 Lượt xem

Đột quỵ là gì? Dấu hiệu nhận biết, cách xử trí và phòng ngừa hiệu quả

Đột quỵ là một trong những tình trạng cấp cứu nguy hiểm, có thể xảy ra đột ngột và để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng nếu người bệnh không được cấp cứu kịp thời. Nhiều người vẫn nghĩ đột quỵ chỉ xảy ra ở người lớn tuổi, tuy nhiên trên thực tế, căn bệnh này đang có xu hướng trẻ hóa và có thể xuất hiện ở bất kỳ ai nếu có các yếu tố nguy cơ.

Điều đáng lo ngại là không ít trường hợp người bệnh đã xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nhưng lại chủ quan hoặc xử trí sai cách, khiến "thời gian vàng" để điều trị bị bỏ lỡ. Việc nhận biết sớm triệu chứng và đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng nhanh càng tốt có ý nghĩa rất quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ để lại di chứng.

Đột quỵ là gì?

Đột quỵ (Stroke) là tình trạng dòng máu cung cấp cho não bị gián đoạn hoặc mạch máu trong não bị vỡ, khiến các tế bào não không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất. Chỉ sau vài phút thiếu máu, tế bào não đã có thể bắt đầu tổn thương và nếu không được can thiệp kịp thời, tổn thương này có thể trở nên không hồi phục.

Hiện nay, đột quỵ được chia thành hai dạng chính:

Đột quỵ thiếu máu não là dạng phổ biến nhất, xảy ra khi mạch máu não bị tắc nghẽn bởi cục máu đông hoặc mảng xơ vữa. Đây là nguyên nhân chiếm phần lớn các ca đột quỵ.

Đột quỵ xuất huyết não xảy ra khi mạch máu não bị vỡ, khiến máu tràn vào mô não và gây tổn thương các tế bào thần kinh. Tình trạng này thường diễn tiến nhanh và có nguy cơ đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu khẩn cấp.

Dù thuộc loại nào, đột quỵ cũng cần được xem là tình trạng cấp cứu y tế. Người bệnh càng được tiếp cận cơ sở y tế sớm thì cơ hội điều trị và phục hồi càng cao.

Dấu hiệu nhận biết đột quỵ

Đột quỵ thường xuất hiện đột ngột và diễn tiến rất nhanh. Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo có thể giúp người bệnh được cấp cứu trong thời gian sớm nhất.

Méo miệng hoặc khuôn mặt mất cân đối

Đây là một trong những dấu hiệu dễ nhận biết nhất. Người bệnh có thể bị xệ một bên mặt, méo miệng hoặc không thể cười bình thường. Khi yêu cầu người bệnh nhe răng hoặc cười, khuôn mặt sẽ mất cân đối rõ rệt.

Yếu hoặc tê một bên tay chân

Người bệnh đột nhiên không thể nâng một cánh tay hoặc cảm thấy tay, chân ở một bên cơ thể yếu hơn bình thường. Một số trường hợp còn mất cảm giác hoặc khó cầm nắm đồ vật.

Nói khó, nói ngọng

Đột quỵ có thể ảnh hưởng đến vùng não kiểm soát ngôn ngữ. Người bệnh có thể nói chậm, phát âm không rõ, dùng từ không đúng hoặc không thể diễn đạt ý muốn nói.

Mất thăng bằng hoặc nhìn mờ

Một số người bệnh có biểu hiện chóng mặt dữ dội, đi loạng choạng, mất khả năng giữ thăng bằng hoặc nhìn mờ ở một hoặc cả hai mắt.

Đau đầu dữ dội bất thường

Ở một số trường hợp, đặc biệt là đột quỵ xuất huyết não, người bệnh có thể xuất hiện cơn đau đầu dữ dội, đột ngột, kèm theo buồn nôn, nôn hoặc giảm ý thức.

Để ghi nhớ nhanh các dấu hiệu trên, nhiều chuyên gia khuyến nghị áp dụng nguyên tắc FAST:

F (Face): Quan sát khuôn mặt có bị méo hay không.
A (Arm): Kiểm tra người bệnh có yếu hoặc không nâng được một cánh tay.
S (Speech): Lắng nghe xem người bệnh có nói khó, nói ngọng hoặc không nói được.
T (Time): Nếu xuất hiện các dấu hiệu trên, cần gọi cấp cứu ngay và đưa người bệnh đến cơ sở y tế trong thời gian sớm nhất.

Ai có nguy cơ bị đột quỵ?

Bất kỳ ai cũng có thể bị đột quỵ, tuy nhiên nguy cơ sẽ cao hơn ở những người có một hoặc nhiều yếu tố sau:

Tăng huyết áp kéo dài.
Đái tháo đường.
Rối loạn mỡ máu.
Bệnh tim mạch hoặc rung nhĩ.
Thừa cân, béo phì.
Hút thuốc lá hoặc sử dụng nhiều rượu bia.
Ít vận động.
Tiền sử từng bị đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua.

Ngoài ra, tuổi càng cao thì nguy cơ mắc đột quỵ càng lớn. Tuy nhiên, những năm gần đây, tỷ lệ đột quỵ ở người trẻ cũng có xu hướng gia tăng do lối sống thiếu lành mạnh, áp lực công việc, thức khuya kéo dài và các bệnh lý nền không được kiểm soát tốt.

Cần làm gì khi nghi ngờ đột quỵ?

Khi người thân xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và xử trí đúng cách. Việc sơ cứu ban đầu không thể thay thế điều trị tại bệnh viện, nhưng có thể giúp hạn chế những rủi ro không đáng có trong thời gian chờ cấp cứu.

Gọi cấp cứu ngay

Ngay khi nhận thấy người bệnh có các dấu hiệu như méo miệng, yếu một bên tay chân hoặc nói khó, hãy gọi cấp cứu để người bệnh được hỗ trợ và đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Đột quỵ là tình trạng khẩn cấp, mỗi phút trôi qua đều có thể ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của người bệnh.

Để người bệnh ở tư thế an toàn

Nếu người bệnh còn tỉnh táo, hãy để họ nằm hoặc ngồi ở tư thế thoải mái, hạn chế đi lại hoặc gắng sức. Trường hợp người bệnh mất ý thức nhưng vẫn còn thở, nên đặt nằm nghiêng để giúp đường thở thông thoáng và giảm nguy cơ hít phải chất nôn.

Không tự ý cho ăn, uống hoặc dùng thuốc

Nhiều người có thói quen cho người bệnh uống nước, ăn cháo hoặc uống thuốc hạ huyết áp với mong muốn cải thiện tình trạng. Tuy nhiên, đây là việc không nên làm vì người bệnh có thể bị rối loạn khả năng nuốt, dễ dẫn đến sặc hoặc gây khó khăn cho quá trình điều trị sau đó.

Theo dõi tình trạng người bệnh

Trong lúc chờ xe cấp cứu, hãy quan sát nhịp thở, mức độ tỉnh táo và những thay đổi bất thường của người bệnh. Nếu người bệnh ngừng thở hoặc ngừng tim, cần nhanh chóng thực hiện các biện pháp hồi sức tim phổi (CPR) nếu đã được hướng dẫn.

Những việc không nên làm khi nghi ngờ đột quỵ

Bên cạnh những việc cần thực hiện, người thân cũng cần tránh một số sai lầm thường gặp như:

Không cạo gió, chích máu đầu ngón tay hoặc áp dụng các mẹo dân gian.
Không cố gắng đánh thức người bệnh nếu họ đang lơ mơ hoặc giảm ý thức.
Không để người bệnh tự đi lại hoặc tự lái xe đến bệnh viện.
Không trì hoãn việc gọi cấp cứu vì nghĩ rằng triệu chứng sẽ tự cải thiện.

Những cách xử trí thiếu cơ sở khoa học không chỉ làm mất thời gian mà còn có thể khiến tình trạng người bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.

Vì sao nên gọi xe cấp cứu khi nghi ngờ đột quỵ?

Nhiều gia đình lựa chọn tự đưa người bệnh đến bệnh viện bằng xe máy hoặc ô tô cá nhân để tiết kiệm thời gian. Tuy nhiên, trong quá trình di chuyển, người bệnh có thể diễn tiến nặng hơn và cần được hỗ trợ y tế ngay lập tức.

Xe cấp cứu được trang bị các thiết bị cần thiết để theo dõi người bệnh trong suốt quá trình vận chuyển. Đồng thời, đội ngũ nhân viên y tế có thể kịp thời hỗ trợ nếu người bệnh xuất hiện những diễn biến bất thường trên đường đến bệnh viện.

Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc cung cấp dịch vụ xe cấp cứu hoạt động 24/7, sẵn sàng hỗ trợ vận chuyển người bệnh trong các tình huống khẩn cấp, giúp người bệnh được tiếp cận cơ sở y tế nhanh chóng và an toàn.

Làm thế nào để phòng ngừa đột quỵ?

Không phải mọi trường hợp đột quỵ đều có thể phòng tránh hoàn toàn, nhưng việc duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh.

Một số biện pháp được khuyến nghị gồm:

Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và mỡ máu.
Duy trì chế độ ăn nhiều rau xanh, trái cây và hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, muối.
Tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày.
Không hút thuốc lá và hạn chế sử dụng rượu bia.
Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ.
Tuân thủ điều trị nếu đang mắc các bệnh lý tim mạch hoặc bệnh mạn tính.

Việc chủ động chăm sóc sức khỏe không chỉ giúp giảm nguy cơ đột quỵ mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống về lâu dài.

Kết luận

Đột quỵ là tình trạng cấp cứu nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể cải thiện cơ hội điều trị nếu được nhận biết sớm và xử trí đúng cách. Khi người thân xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, yếu một bên tay chân hoặc nói khó, hãy nhanh chóng gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế trong thời gian sớm nhất.

Nếu cần hỗ trợ vận chuyển cấp cứu hoặc chuyển viện an toàn, Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc luôn sẵn sàng đồng hành với dịch vụ xe cấp cứu hoạt động 24/7, cùng đội ngũ nhân viên y tế và trang thiết bị hỗ trợ, giúp người bệnh được tiếp cận chăm sóc y tế kịp thời khi cần thiết.