“Đang cảm sốt thì đừng tắm” – lời dặn quen thuộc của nhiều gia đình
Khi một người bị sốt, cơ thể có thể mệt mỏi, đau nhức, ớn lạnh hoặc rét run. Chính những biểu hiện này khiến nhiều gia đình cho rằng người đang sốt phải tránh tiếp xúc với nước và kiêng tắm hoàn toàn cho đến khi hết bệnh.
Ở góc độ chăm sóc, sự lo lắng này không khó hiểu. Một người đang mệt mà tắm quá lâu, sử dụng nước quá lạnh hoặc ở trong môi trường khiến cơ thể khó chịu rõ ràng không phải là lựa chọn phù hợp.
Tuy nhiên, từ đó suy ra rằng mọi trường hợp cảm sốt đều bắt buộc phải kiêng tắm lại là cách hiểu chưa đầy đủ.
Sốt là tình trạng nhiệt độ cơ thể tăng cao hơn bình thường và có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác nhau; bản thân sốt không phải là một bệnh riêng biệt.
Vì vậy, thay vì áp dụng một nguyên tắc duy nhất là “sốt thì không được tắm”, điều quan trọng hơn là xem xét tình trạng hiện tại của người bệnh và cách vệ sinh cơ thể phù hợp.
Cảm sốt có thực sự phải kiêng tắm hoàn toàn?
Không nên hiểu rằng cứ sốt là tuyệt đối không được tắm.
Theo MedlinePlus, tắm hoặc lau người bằng nước ấm vừa phải có thể giúp người đang sốt cảm thấy dễ chịu hơn trong một số trường hợp. Nguồn này đồng thời khuyến cáo không sử dụng tắm nước lạnh, nước đá hoặc xoa cồn để cố làm hạ nhiệt vì việc làm lạnh da có thể gây rét run.
Điều này cũng cho thấy cần phân biệt hai vấn đề:
Vệ sinh cơ thể khi đang sốt không đồng nghĩa với cố sử dụng nước để điều trị hoặc ép nhiệt độ cơ thể giảm xuống.
Nếu người bệnh còn tỉnh táo, không quá yếu, có thể đứng và di chuyển ổn định, việc tắm nhanh với nước ở nhiệt độ dễ chịu có thể được cân nhắc như một hoạt động vệ sinh thông thường.
Ngược lại, nếu người bệnh mệt nhiều, chóng mặt, không đứng vững hoặc cần người khác hỗ trợ đáng kể, việc cố tự đi vào phòng tắm có thể không phù hợp.
Tại sao tắm nước thật lạnh không phải là cách nên làm khi sốt?
Một suy nghĩ khác cũng khá phổ biến là: cơ thể đang nóng thì dùng nước càng lạnh sẽ càng giúp hạ nhiệt nhanh.
Cách suy luận này nghe có vẻ hợp lý nhưng không nên áp dụng máy móc.
MedlinePlus khuyến cáo không dùng tắm nước lạnh, nước đá hoặc xoa cồn để cố hạ sốt. Việc làm lạnh da có thể kích thích cơ thể rét run; khi rét run, cơ thể tạo thêm nhiệt và người bệnh có thể cảm thấy khó chịu hơn.
Vì vậy, không nên biến việc tắm thành một biện pháp cố làm nhiệt độ cơ thể giảm càng nhanh càng tốt.
Một người đang sốt cũng không nhất thiết phải được làm cho “thật lạnh” mới cảm thấy dễ chịu. Không gian nghỉ ngơi nên ở mức thoải mái, quần áo không quá dày và tránh ủ kín người một cách không cần thiết.
Nếu vẫn muốn tắm khi đang sốt, cần lưu ý điều gì?
Điều đầu tiên cần quan tâm không phải là nhiệt kế đang hiển thị bao nhiêu, mà là người bệnh hiện cảm thấy và vận động như thế nào.
Nếu người bệnh còn tỉnh táo, có thể tự đi lại và đứng vững, không chóng mặt hoặc kiệt sức rõ rệt, có thể cân nhắc vệ sinh cơ thể trong thời gian vừa phải.
Nước nên ở mức ấm/dễ chịu, tránh quá lạnh. Sau khi tắm nên lau khô cơ thể và thay quần áo sạch, thoải mái.
Không nhất thiết phải cố tắm thật lâu hoặc gội đầu, tắm toàn thân nếu người bệnh đang mệt.
Đặc biệt, không nên khóa cửa phòng tắm hoặc cố tự tắm khi đang chóng mặt, yếu nhiều hay đứng không vững. Trong những trường hợp này, nguy cơ đáng quan tâm không chỉ là chuyện “nóng hay lạnh”, mà còn là khả năng trượt ngã hoặc gặp sự cố khi không có người hỗ trợ.
Quá mệt để tắm thì có cần cố tắm cho sạch?
Không.
Khi cơ thể đang mệt, mục tiêu không phải là phải hoàn thành một lần tắm như ngày bình thường.
Nếu người bệnh chưa phù hợp để vào phòng tắm, có thể ưu tiên nghỉ ngơi và cân nhắc lau người bằng nước ấm vừa phải để vệ sinh cơ thể. MedlinePlus cũng đề cập việc tắm hoặc lau người bằng nước ấm như một biện pháp có thể giúp người sốt dễ chịu hơn.
Với người lớn tuổi, người hạn chế khả năng vận động hoặc người cần trợ giúp trong sinh hoạt, việc vệ sinh cơ thể càng cần căn cứ vào khả năng vận động thực tế.
Không nên vì quan niệm “phải tắm cho hạ sốt” mà cố đưa một người đang quá yếu vào phòng tắm.
(Nguồn: VietnamNet)
Tắm nước ấm có phải là cách điều trị sốt?
Đây là điểm cần phân biệt rõ.
Tắm hoặc lau người không phải là phương pháp điều trị nguyên nhân gây sốt.
Sốt có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân và tình trạng sức khỏe khác nhau. Vì vậy, chỉ dựa vào việc tắm xong thấy dễ chịu hơn hoặc nhiệt độ thay đổi không đủ để xác định nguyên nhân cũng như mức độ của tình trạng đang gặp phải.
Nói cách khác, một người có thể cảm thấy thoải mái hơn sau khi vệ sinh cơ thể, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc nguyên nhân gây sốt đã được giải quyết.
Đây cũng là lý do không nên tập trung quá nhiều vào câu hỏi “tắm thế nào để hết sốt?”
Câu hỏi cần thiết hơn là:
Người bệnh đang sốt nhưng tình trạng chung hiện nay như thế nào?
Khi bị cảm sốt, chăm sóc tại nhà không chỉ xoay quanh chuyện tắm
Trong nhiều trường hợp sốt nhẹ và không có vấn đề đáng lo khác, nghỉ ngơi và bổ sung đủ nước là những biện pháp chăm sóc cơ bản. MedlinePlus khuyến nghị uống đủ chất lỏng và nghỉ ngơi; NHS cũng khuyến nghị người lớn bị sốt nghỉ ngơi và uống đủ nước để hạn chế mất nước.
Người chăm sóc cũng nên theo dõi diễn biến chung thay vì chỉ tập trung vào một con số nhiệt độ.
Ví dụ, cần chú ý người bệnh có tỉnh táo không, có uống được nước không, khả năng vận động có thay đổi đáng kể không và các triệu chứng có diễn tiến nặng hơn hay không.
Nếu đang có biểu hiện của bệnh đường hô hấp, việc hạn chế tiếp xúc với người khác và thực hiện các biện pháp vệ sinh phù hợp cũng có thể góp phần giảm nguy cơ lây truyền cho những người xung quanh. CDC khuyến nghị người có triệu chứng bệnh hô hấp ở nhà và tránh tiếp xúc với người khác cho đến khi tình trạng cải thiện theo hướng dẫn hiện hành.
Đừng đánh giá mức độ bệnh chỉ dựa vào việc sốt cao hay thấp
Một sai lầm khác là chỉ nhìn vào nhiệt độ rồi quyết định người bệnh “nặng” hay “nhẹ”.
Nhiệt độ cơ thể là một thông tin cần theo dõi, nhưng không phải yếu tố duy nhất để đánh giá tình trạng sức khỏe.
Một người đang sốt nhưng vẫn tỉnh táo, uống được nước và sinh hoạt tương đối ổn định sẽ có bối cảnh khác với một người sốt kèm khó thở, lơ mơ, co giật hoặc suy yếu rõ rệt.
Vì vậy, thay vì chỉ liên tục tìm cách “kéo nhiệt độ xuống”, gia đình nên quan sát cả những thay đổi về ý thức, hô hấp, khả năng ăn uống, vận động và diễn biến của các triệu chứng khác.
Những biểu hiện nào cần được chú ý nhiều hơn?
Nếu người bệnh xuất hiện những dấu hiệu bất thường hoặc tình trạng diễn tiến nặng hơn, vấn đề lúc này không còn là “có nên tắm hay không”.
Với các bệnh đường hô hấp, CDC liệt kê một số dấu hiệu cảnh báo cần tìm kiếm chăm sóc cấp cứu ở người lớn như khó thở, đau hoặc cảm giác đè ép kéo dài ở ngực/bụng, chóng mặt dai dẳng, lú lẫn hoặc khó đánh thức, co giật, không tiểu được, yếu nhiều hoặc mất vững, hay tình trạng sốt/ho đã cải thiện nhưng sau đó quay trở lại hoặc nặng hơn.
Đây không phải danh sách dùng để người đọc tự chẩn đoán bệnh. Mục đích là giúp gia đình nhận biết rằng một số thay đổi của tình trạng chung cần được ưu tiên hơn chuyện chăm sóc sinh hoạt thông thường.
Với trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh lý nền/nguy cơ diễn tiến nặng, cách đánh giá và thời điểm cần liên hệ cơ sở y tế có thể khác. Không nên áp dụng một hướng dẫn chung cho tất cả mọi người.
Sốt kéo dài hoặc tình trạng không cải thiện thì sao?
Không nên tiếp tục chỉ xử trí tại nhà trong thời gian dài nếu tình trạng không cải thiện hoặc đang xấu đi.
NHS khuyến nghị người lớn bị sốt nên tìm tư vấn y tế khẩn nếu đã chăm sóc tại nhà nhưng tình trạng không cải thiện hoặc trở nên nặng hơn.
Điều này đặc biệt quan trọng vì sốt chỉ là một biểu hiện, không cho biết chính xác nguyên nhân nếu chưa được đánh giá phù hợp.
Nếu người bệnh hoặc gia đình không chắc tình trạng có cần được thăm khám hay không, có thể chủ động liên hệ cơ sở y tế hoặc nhân viên y tế để được hướng dẫn dựa trên hoàn cảnh cụ thể.
Khi người bệnh cần đi khám nhưng lại quá yếu để tự di chuyển
Trong thực tế, có những trường hợp gia đình bắt đầu bằng một câu hỏi rất đơn giản:
“Đang sốt có tắm được không?”
Nhưng sau một thời gian theo dõi, vấn đề phát sinh lại là người bệnh quá mệt hoặc hạn chế khả năng vận động và gặp khó khăn khi cần đến cơ sở y tế.
Người lớn tuổi có thể khó tự đứng dậy. Người bệnh có thể cần người hỗ trợ từ giường ra xe. Một số trường hợp không thể duy trì tư thế ngồi thoải mái trên phương tiện thông thường.
Khi đó, gia đình không nên chỉ quan tâm đến việc tìm một chiếc xe để “đưa đi”.
Điều cần cân nhắc là:
Người bệnh cần được hỗ trợ như thế nào từ nơi đang nằm cho đến khi đến cơ sở y tế?
Khả năng tự đi lại, tư thế ngồi hay nằm, việc lên xuống phương tiện, điều kiện tại điểm đón và điểm đến đều là những thông tin có thể ảnh hưởng đến việc lựa chọn phương án vận chuyển.
Khi nào gia đình có thể cân nhắc phương án vận chuyển người bệnh?
Không phải cứ sốt là cần xe cấp cứu hoặc phương tiện vận chuyển chuyên biệt.
Nếu người bệnh tỉnh táo, tình trạng ổn định, có thể tự đi lại và ngồi trên phương tiện thông thường, gia đình có thể lựa chọn cách di chuyển phù hợp với hoàn cảnh thực tế.
Tuy nhiên, nếu người bệnh gặp khó khăn đáng kể khi đi lại, không thể tự lên xuống xe, khó duy trì tư thế ngồi hoặc cần hỗ trợ nhiều trong quá trình di chuyển, gia đình có thể cân nhắc một phương án vận chuyển phù hợp hơn.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở, đau/tức ngực, lơ mơ hoặc khó đánh thức, co giật hay tình trạng xấu đi nhanh, cần ưu tiên tìm kiếm hỗ trợ y tế phù hợp thay vì chỉ tập trung lựa chọn phương tiện thuận tiện.
Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc hỗ trợ nhu cầu vận chuyển người bệnh
Khi người bệnh cần đến cơ sở y tế nhưng việc tự di chuyển gặp khó khăn, gia đình có thể chủ động trao đổi trước về nhu cầu vận chuyển.
Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc tiếp nhận thông tin và hỗ trợ bố trí phương án vận chuyển phù hợp với tình trạng và nhu cầu thực tế.
Khi liên hệ, gia đình nên cung cấp các thông tin như tình trạng hiện tại của người bệnh, khả năng tự đi lại, người bệnh có thể ngồi hay cần nằm, địa điểm đón – điểm đến, điều kiện cầu thang/thang máy và những hướng dẫn chuyên môn đã được cung cấp trước đó nếu có.
Việc cung cấp thông tin rõ ràng giúp quá trình trao đổi về nhu cầu vận chuyển cụ thể hơn, đồng thời tránh lựa chọn phương tiện chỉ dựa trên khoảng cách hoặc sự thuận tiện.
Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin sức khỏe chung, không dùng để tự chẩn đoán, tự điều trị hoặc thay thế việc thăm khám, đánh giá và hướng dẫn của nhân viên y tế.
TRUNG TÂM CẤP CỨU TOÀN QUỐC
Hotline: 0704 115 115 | 0995 114 115
Y tế sự kiện: 082 8899 115 | 085 2288 115
Website:
Địa chỉ: 03 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, Phường Bình Đông, TP. Hồ Chí Minh
Zalo: https://zalo.me/3105407123098382136
Email: 115toanquoc@gmail.com
Facebook: https://web.facebook.com/trungtamcapcuutoanquoc
Khu vực hoạt động: Toàn quốc
